Бер көндө Рониттың (ысын исеме түгел) ашҡаҙаны ауырта, тын ҡыҫыла, арый, табипҡа ҡан анализдары алырға мөрәжәғәт итә. Әммә бер тәүлек эсендә бөйөрҙәре ныҡ эшләмәй башлау сәбәпле дауаханаға диализға ебәрерҙәр тип уйламаған.
Әлбиттә, быларҙың барыһы ла көн элгәре сәстәрен турайтыуы арҡаһында булыр тип уйламағайны ла.
Ронит кеүек үк, Израилдә 26 ҡатын-ҡыҙ, уртаса айына бер ҡатын-ҡыҙ, сәстәрен турайтыу процедураларынан һуң ҡаты бөйөр етешһеҙлеге менән дауаханаға эләккән.
Был ҡатындар араһында үҙҙәре генә һауыға алғандар ҙа бар кеүек. Ә башҡаларына диализ ярҙамында дауаланыу талап ителә.
Ҡайһы берәүҙәр, Израилдә йыл һайын сәстәрен турайтҡан меңәрләгән ҡатын-ҡыҙ араһында «26-һы ғына» бөйөр етешһеҙлеге менән яфалана, тип әйтер ине.
Бының өсөн диализ талап иткән бөйөр етешһеҙлегенең бик етди һәм ғүмер өсөн хәүефле булыуын билдәләйем.
Пациенттар һеҙгә бер кемгә лә медицина травмаһы кисерергә теләмәйем, тип әйтәсәк. Был ябай косметик процедура өсөн бер кем дә түләргә тейеш булмаған хаҡты.
2000 йылдарҙа сир билдәләре тәүге тапҡыр составында формалин булған сәс турайтҡыстарҙан хәбәр ителә. Был башлыса стилисттың турайтыу процесында һулаған төтөндәренә бәйле.
Был билдәләр араһында күҙҙәрҙең ҡысыуы, тын алыу проблемалары, биттә ҡан ҡойош, тын ҡыҫылыу, үпкә шешеүе бар.
Әммә хәҙерге сәстәрҙе турайтыу процедураларында формалин булмаһа ла, уларҙа башҡа нәмә бар: глиоксил кислотаһы.
Был кислота ныҡ ҡан тамырҙары булған баш тиреһе аша һеңдерелә. Ҡанға эләккәс, глиоксилат щелочь кислотаһына һәм кальций оксалатына тарҡала, улар ҡанға яңынан инә һәм ахыр сиктә бөйөр аша һейҙектә организмдан сыға.
Ул үҙенә күрә аномаль түгел, бөтә кешеләр ҙә ниндәйҙер кимәлдә үтә, ғәҙәттә, зыянһыҙ. Әммә глиоксил кислотаһының үтә юғары дозаларында ҡатнашҡанда щавели кислотаһы менән ағыуланыу мөмкин, был бөйөр етешһеҙлегенә килтерә.
Сәстәрен турайтҡандан һуң бөйөр етешһеҙлеге барлыҡҡа килгән ҡатын-ҡыҙҙарҙа бөйөр биопсияһы ваҡытында бөйөр күҙәнәктәрендә кальций оксалат ятҡылыҡтары табылған.
2021 йылда өс йәшлек ҡыҙ сәс турайтҡыс эсеп ҡараған. Ул тик тәмләп ҡараны һәм ысынында йотманы, сөнки әсе тәмле, әммә ҡыҙҙы ауыҙында бик аҙ ғына йоторға мәжбүр итте. Һөҙөмтәлә үлем түгел, ә диализ талап иткән ҡаты бөйөр етешһеҙлеге килеп сыға.
Был ваҡиғанан һуң Һаулыҡ һаҡлау министрлығы рН-ы 4-тән түбәнерәк булған глиоксил кислотаһы булған бөтә туранан-тура сәс ҡарау продукттарына лицензия биреүҙе тыйҙы.
Әммә тағы бер проблема – тура сәс өсөн продукцияның этикеткаларындағы мәғлүмәттәр һәр ваҡыт ышаныслы йәки тулыһынса намыҫлы түгел. 2010 йылда уҡ Огайо штатындағы продукт формалинһыҙ тип яҙылған, әммә ысынында унда 8,5 процент формалин булған. 2022 йылда Израиль продукт формалинһыҙ һәм составында ни бары 2% глиоксил кислотаһы бар тип иҫәпләй, әммә ысынында унда 3082 ppm формалин һәм 26,8% глиоксил кислотаһы бар.
Шуныһы ҡыҙыҡ: Мысырҙағы ике осраҡтан тыш, донъя кимәлендәге бөтә осраҡтар ҙа Израилдән килә.
“Израилдә” ҡатын-ҡыҙҙарҙа бауыр алмашыныуы башҡа донъянан айырыламы? Израиль ҡатын-ҡыҙҙарында глиоксил кислотаһы гены бер аҙ “ялҡау”мы? Кальций оксалат ятҡылыҡтары менән гипероксалурияның таралыуы араһында бәйләнеш бармы? Был пациенттарға 3-сө типтағы гипероксалурия менән ауырығандар кеүек дауалау ысулы бирергә мөмкинме?
Был һорауҙар әле тикшерелә, уларға яуапты оҙаҡ йылдар белмәйәсәкбеҙ. Шуға тиклем Израилдә бер ҡатын-ҡыҙға ла һаулығын ҡурҡыныс аҫтына ҡуйырға рөхсәт итергә ярамай.
Шулай уҡ, әгәр һеҙ сәстәрегеҙҙе турайтырға теләйһегеҙ икән, баҙарҙа глиоксил кислотаһынан азат һәм Һаулыҡ һаҡлау министрлығының ғәмәлдәге лицензияһы булған башҡа хәүефһеҙерәк продукттар бар.