Сода көл күп тармаҡтарҙа төп роль уйнай, быяла сәнәғәте донъя ҡулланыуының яҡынса 60% тәшкил итә.
Листлы быяла быяла баҙарының иң ҙур сегменты булып тора, ә һауыт быялаһы быяла баҙарының икенсе ҙур сегменты булып тора (1-се һүрәт). Ҡояш батареяларында ҡулланылған ҡояш менән идара итеү быялаһы ихтыяждың иң тиҙ үҫешкән өлкәһе булып тора.
2023 йылда Ҡытайҙа ихтыяж үҫеше 10 процентҡа етәсәк, таҙа үҫеш 2,9 миллион тонна тәшкил итәсәк. Ҡытайҙы иҫәпкә алмағанда донъя ихтыяжы 3,2 процентҡа кәмегән.
Сода көл етештереү ҡәҙере 2018-2022 йылдарҙа киң тотороҡло ҡаласаҡ, сөнки планлаштырылған күп кенә киңәйтеү проекттары COVID-19 пандемияһы арҡаһында тотҡарланды. Ысынында иһә Ҡытай был осорҙа сода көл ҡәҙерен таҙа юғалтыуға дусар булды.
Әммә яҡын арала иң ҙур үҫеш Ҡытайҙан буласаҡ, шул иҫәптән 5 миллион тонна яңы арзан (тәбиғи) продукция 2023 йылдың уртаһында үҫешә башлаясаҡ.
2023 йылдың аҙағына тиклем дөйөм ҡөҙрәте 1,2 миллион тонна тирәһе буласаҡ.
2028 йылға донъяла 18 миллион тонна яңы ҡөҙрәт өҫтәләсәк, уларҙан 61 проценты Ҡытайҙан, 34 проценты АҠШ-тан килә.
Етештереү ҡеүәте артыу менән технологик база ла үҙгәрә. Яңы етештереү ҡөҙрәттәрендә тәбиғи сода көлөнөң өлөшө арта. 2028 йылға донъя етештереү күләмендә уның өлөшө 22 процентҡа етәсәк тип көтөлә.
Тәбиғи сода көлөн етештереү сығымдары, ғөмүмән, синтетик сода көлөнә ҡарағанда күпкә түбәнерәк. Шулай итеп, технологик ландшафттағы үҙгәрештәр глобаль сығымдар ҡойроғон да үҙгәртә. Конкуренция тәҡдимгә ҡоролған, яңы ҡөҙрәттәрҙең географик урынлашыуы ла конкурентлыҡҡа йоғонто яһаясаҡ.
Сода көл-был төп химик матдә ҡулланыла, аҙаҡҡы ҡулланыу ҡушымталар, улар беҙҙең көндәлек тормош менән тығыҙ бәйле. Шулай итеп, содаға ихтыяждың артыуы традицион рәүештә үҫешкән иҡтисадтар тарафынан йүнәлтелгән. Әммә хәҙер сода көлөнә ихтыяж иҡтисади үҫеш менән генә бәйле түгел; экология секторы ла содаға ихтыяждың артыуына әүҙем булышлыҡ итә.
Әммә был аҙаҡҡы ҡулланыу ҡушымталарында сода көлөнөң абсолют потенциалын күҙаллауы ауыр. Аккумуляторҙарҙа, шул иҫәптән литий-ион батареяларында сода көлөн ҡулланыу перспективалары ҡатмарлы.
Ҡояш быялаһы менән дә шулай, халыҡ-ара энергетика агентлыҡтары ҡояш энергияһы буйынса күҙаллауҙарын даими рәүештә өҫкә ҡарай үҙгәртә.
Сода көл етештереүҙә сауҙа мөһим роль уйнай, сөнки етештереү үҙәктәре һәр ваҡыт ихтыяж ҙур булған урындар янында урынлашмай, ә сода көлөнөң дүрттән бер өлөшө самаһы эре төбәктәр араһында ташыла.
АҠШ, Төркиә һәм Ҡытай пароходсылыҡ баҙарына йоғонтоһо арҡаһында тармаҡта мөһим илдәр булып тора. Америка етештереүселәре өсөн экспорт баҙарынан ихтыяж өлгөргән эске баҙарға ҡарағанда үҫештең әһәмиәтлерәк драйверы булып тора.
Йола буйынса, Америка етештереүселәре экспортты арттырыу юлы менән етештереүҙе үҫтерә, был конкурентлы сығымдар структураһы ярҙам итә. Төп пароходсылыҡ баҙарҙарына ҡалған Азия (Ҡытай һәм Һиндостан субконтиненты иҫәпкә алмағанда) һәм Көньяҡ Америка инә.
Донъя сауҙаһында сағыштырмаса түбән өлөшө булыуға ҡарамаҫтан, Ҡытай экспортының үҙгәрештәре арҡаһында донъя сода көл баҙарына ҙур йоғонто яһай, быны быйыл да күрҙек.
2023 һәм 2024 йылдарҙа Ҡытай ҙур ҡөҙрәт өҫтәне, был артыҡ тәҡдимгә өмөттәрҙе арттырҙы, әммә Ҡытай импорты 2024 йылдың тәүге яртыһында рекордлы кимәлгә етте.
Шул уҡ ваҡытта быйылғы биш айҙа АҠШ экспорты йыллыҡ 13 процентҡа артҡан, иң ҙур табыш Ҡытайҙан килгән.
Ҡытайҙа ихтыяждың үҫеше 2023 йылда ифрат көслө буласаҡ, яҡынса 31,4 миллион тоннаға етәсәк, башлыса ҡояш менән идара итеү быялаһы ярҙамында эшләйәсәк.
Ҡытай сода көл ҡөҙрәте 2024 йылда 5,5 миллион тоннаға киңәйәсәк, был яҡын арала яңы ихтыяж көтөлгәндән дә артып китә.
Әммә ихтыяждың үҫеше быйыл тағы ла бер тапҡыр көтөлгәндән артып китте, 2023 йылдың тәүге яртыһында ихтыяж йыллыҡ 27 процентҡа үҫте.
2024 йылдың июленә дөйөм ҡөҙрәт яҡынса 46 миллион тоннаға етәсәк, тип көтөлә.
Әммә Ҡытай властары ҡояш быялаһы етештереү ҡәҙеренең артыҡ булыуына борсола һәм сикләүсе сәйәсәт тураһында фекер алышалар. Шул уҡ ваҡытта Ҡытайҙа ҡуйылған фотоэлектр ҡөҙрәте 2024 йылдың ғинуарынан майына тиклем йыллыҡ 29 процентҡа артҡан, тип хәбәр итә Милли энергетика идаралығы.
Әммә Ҡытайҙа ФВ-модулдәр етештереү сәнәғәте юғалтыуҙар менән эшләй, тип хәбәр ителә, был ҡайһы бер бәләкәй йыйыу заводтарын эшһеҙ ҡалдырырға йәки хатта етештереүҙе туҡтатырға мәжбүр итә.
Шул уҡ ваҡытта Көньяҡ-Көнсығыш Азияла күп һанлы ФВ модуль йыйыусылар бар, улар күбеһенсә Ҡытай инвесторҙарына ҡарай, улар АҠШ-тың ФВ модуль баҙарына мөһим тәьмин итеүселәр булып тора.
Ҡайһы бер йыйыу заводтары күптән түгел АҠШ хөкүмәтенең импорт һалымы ялын бөтөрөү сәбәпле етештереүҙе туҡтатҡан, тип хәбәр ителә. Ҡытай ҡояш быялаһы өсөн төп экспорт йүнәлештәре булып Көньяҡ-Көнсығыш Азия илдәре тора.
Ҡытайҙа содаға ихтыяж үҫеше рекордлы кимәлгә етһә лә, Ҡытайҙан ситтә содаға ихтыяж динамикаһы диверсификацияланған. Түбәндә ҡалған Азия һәм Америка өлөштәрендә ихтыяжға ҡыҫҡаса күҙәтеү яһала, был тенденцияларҙан ҡайһы берҙәрен һүрәтләй.
Импорт статистикаһы урындағы етештереү ҡәҙеренең түбән булыуы арҡаһында ҡалған Азияла (Ҡытай һәм Һиндостан субконтинентын иҫәпкә алмағанда) сода көлөнә ихтыяж тенденцияларының файҙалы күрһәткесе булып тора.
2024 йылдың тәүге биш-алты айында төбәк импорты 2 миллион тоннаға еткән, был былтырғы ошо уҡ осор менән сағыштырғанда 4,7 процентҡа күберәк (2-се һүрәт).
Ҡояш быялаһы ҡалған Азияла сода көленә ихтыяждың төп драйверы булып тора, лист быялаһы ла ыңғай өлөш индереүе ихтимал.
3-сө һүрәттә күрһәтелгәнсә, төбәктә бер нисә ҡояш энергияһы һәм яҫы быяла проекттары планлаштырыла, улар потенциаль рәүештә 1 миллион тонна самаһы яңы сода көленә ихтыяж өҫтәй ала.
Әммә ҡояш быяла сәнәғәте лә ҡайһы бер ауырлыҡтар менән осраша. Һуңғы ваҡытта АҠШ тарафынан индерелгән демпингҡа ҡаршы һәм компенсациялау пошлиналары кеүек тарифтар Вьетнам һәм Малайзия кеүек илдәрҙә фотоэлектрик модулдәр етештереүгә йоғонто яһауы ихтимал.
Ҡытайҙа етештерелгән компоненттарға тарифтар был илдәрҙәге етештереүселәрҙән төп компоненттарҙы Ҡытайҙан ситтәге тәьмин итеүселәрҙән алыуҙы талап итә, юғары тарифтарҙан ҡотолоу өсөн. Был етештереү сығымдарын арттыра, тәьмин итеү селтәрен ҡатмарлаштыра, ахыр сиктә АҠШ баҙарында Көньяҡ-Көнсығыш Азия ФВ панелдәренең конкурентлыҡ һәләтен көсһөҙләндерәсәк.
Ҡытай Көньяҡ-Көнсығыш Азиялағы бер нисә ФВ-панель йыйыусы компанияһы тарифтар арҡаһында июндә етештереүҙе туҡтатҡан, тип хәбәр ителә, алдағы айҙарҙа етештереүҙең артабан туҡтауы ихтимал.
Америка төбәге (АҠШ-тан башҡа) импортҡа ныҡ бәйле. Шулай итеп, импорттағы дөйөм үҙгәрештәр нигеҙендә ихтыяждың яҡшы күрһәткесе була ала.
Һуңғы сауҙа мәғлүмәттәре йылдың тәүге биш-ете айында импорттың кире динамикаһын күрһәтә, 12 процентҡа йәки 285 мең метрик тоннаға кәмегән (4-се һүрәт).
Төньяҡ Америкала иң ҙур кәмеү күҙәтелгән, 23 процентҡа йәки 148 мең тоннаға кәмегән. Иң ҙур кәмеү Мексикала күҙәтелгән. Мексиканың иң ҙур сода көленә ихтыяж секторы, һауыт быялаһы, алкоголле эсемлектәргә ихтыяждың көсһөҙ булыуы арҡаһында көсһөҙ булды. 2025 йылға тиклем Мексикала содаға ихтыяждың дөйөм артыуы көтөлмәй.
Көньяҡ Американан импорт та ҡырҡа кәмене, йылына ҡарағанда 10 процентҡа. Аргентина импорты иң күп кәмегән, йылына ҡарағанда 63 процентҡа.
Әммә быйыл литий буйынса бер нисә яңы проект эшләй башлау планлаштырыла, Аргентина импорты яҡшырырға тейеш (5-се һүрәт).
Ысынында иһә, литий карбонаты Көньяҡ Америкала сода көленә ихтыяждың иң ҙур драйверы булып тора. Һуңғы ваҡытта литий сәнәғәтен арзан төбәк тип уратып алған кире фекерҙәргә ҡарамаҫтан, урта һәм оҙайлы перспективалар ыңғай.
Төп тәьмин итеүселәрҙең экспорт хаҡтары донъя баҙары динамикаһындағы үҙгәрештәрҙе сағылдыра (6-сы һүрәт). Ҡытайҙа хаҡтар иң ныҡ үҙгәрергә ынтыла.
2023 йылда Ҡытайҙа уртаса экспорт хаҡы бер метрик тонна ФОБ өсөн 360 АҠШ доллары тәшкил иткән, ә 2024 йыл башында хаҡ бер метрик тонна ФОБ өсөн 301 АҠШ доллары тәшкил иткән, ә июнгә тиклем ул бер метрик тонна ФОБ өсөн 264 АҠШ долларына тиклем төшкән.
2023 йылдың башында Төркиәнең экспорт хаҡы 386 АҠШ доллары тәшкил иткән, 2023 йылдың декабренә тиклем ни бары 211 доллар, 2024 йылдың майына ни бары 193 доллар тәшкил иткән.
2024 йылдың ғинуарынан майына тиклем АҠШ-тың экспорт хаҡы уртаса 230 доллар тәшкил иткән, 2023 йылда уртаса йыллыҡ хаҡтан 298 доллар тәшкил иткән.
Ғөмүмән, һуңғы ваҡытта сода көл сәнәғәтендә артыҡ ҡөҙрәт билдәләре күренә. Әммә Ҡытайҙа ихтыяждың хәҙерге үҫешен һаҡлап ҡалырға мөмкин булһа, потенциаль артыҡ тәҡдим ҡурҡҡанса ҡаты булмауы ла ихтимал.
Әммә был үҫештең күп өлөшө таҙа энергетика секторынан килә, был категорияның абсолют ихтыяж потенциалын дөрөҫ күҙаллауы ауыр.
OPIS компанияһының химик баҙар разведкаһы бүлеге, Dow Jones & Company, быйыл 9-11 октябрҙә Мальтала йыл һайын үткәрелгән 17-се Soda Ash глобаль конференцияһын үткәрә. Йыл һайын үткәрелгән осрашыуҙың темаһы – “Сода көл парадоксы”.
Глобаль сода көл конференцияһы (һул яҡтан ҡарағыҙ) бөтә баҙар секторҙарынан глобаль эксперттарҙы һәм тармаҡ лидерҙарын йыйып, сода көл сәнәғәте һәм уға бәйле тармаҡтар өсөн эксперт күҙаллауҙарын тыңларға, баҙар динамикаһын тикшерергә, проблемаларҙы һәм мөмкинлектәрҙе тикшерергә, глобаль баҙар тенденциялары үҙгәргән йоғонтоһон тикшерергә, шул иҫәптән донъя баҙары нисек йоғонто яһаясаҡ.
Glass International уҡыусылары GLASS10 коды ярҙамында конференцияға билеттарға 10 процент ташлама ала ала.
Джесси — «Гласс Интернешнл» гәзите мөхәррире урынбаҫары. Ул 2017 йылдан ижади һәм профессиональ яҙыуҙы өйрәнә һәм 2020 йылда диплом ала.Quartz Business Media-ға эшкә урынлашҡансы, Джесс төрлө компанияларҙа һәм баҫмаларҙа штаттан тыш яҙыусы булып эшләй.