Был мәҡәлә “Микробтарға ҡаршы ҡулланыу, микробтарға ҡаршы тороусанлыҡ һәм аҙыҡ хайуандарының микробиомы” тикшеренеүҙең бер өлөшө булып тора. Бөтә 13 мәҡәләне ҡарау
Органик кислоталарға мал аҙығына өҫтәмә булараҡ ихтыяж ҙур булыуын дауам итә. Бөгөнгө көнгә тиклем аҙыҡ-түлек хәүефһеҙлегенә, бигерәк тә ҡош-ҡортта һәм башҡа хайуандарҙа аҙыҡ-түлек аша таралған патогендар менән ауырыуҙы кәметергә иғтибар йүнәлтелгән. Әле бер нисә органик кислота өйрәнелә йәки коммерцияла ҡулланыла ла инде. Киң өйрәнелгән күп органик кислоталар араһында ҡырмыҫҡа кислотаһы ла шуларҙан һанала. Ҡоштар рационына ҡырмыҫҡа кислотаһы өҫтәлә, был ашағандан һуң аҙыҡта һәм ашҡаҙан-эсәк юлдарында сальмонелла һәм башҡа аҙыҡ-түлек аша таралған патогендар булыуын сикләйҙәр. Ҡырмыҫҡа кислотаһының хужаға һәм аҙыҡ-түлек аша таралған патогендарға һөҙөмтәлелеге һәм йоғонтоһо тураһында аңлау үҫкән һайын, ҡырмыҫҡа кислотаһының булыуы сальмонеллаларҙа махсус юлдарҙы башлап ебәрергә мөмкинлеге асыҡлана. Был яуап ҡорт кислотаһы ашҡаҙан-эсәк юлдарына ингәндә һәм ашҡаҙан-эсәк юлдарын инде колонизациялаған сальмонеллалар менән генә түгел, ә эсәктәрҙең үҙ микроб флораһы менән дә үҙ-ара тәьҫир итешкәндә ҡатмарлыраҡ булыуы мөмкин. Тикшереүҙә ҡырмыҫҡа кислотаһы менән эшкәртелгән ҡош-ҡорт һәм аҙыҡ-түлек микробиомы буйынса артабанғы тикшеренеүҙең ағымдағы һөҙөмтәләре һәм перспективалары тикшереләсәк.
Малсылыҡта ла, ҡошсолоҡта ла аҙыҡ-түлек хәүефһеҙлеге хәүефтәрен сикләү менән бер рәттән үҫеште һәм етештереүсәнлекте оптимальлаштырыусы идара итеү стратегияларын эшләү бурысы тора. Тарихи яҡтан ҡарағанда, антибиотиктарҙы субтерапевтик концентрацияла ҡулланыу хайуандар һаулығын, именлеген һәм етештереүсәнлеген яҡшыртҡан (1–3). Ғәмәл механизмы күҙлегенән ҡарағанда, антибиотиктар субингибитор концентрацияла индерелә, ашҡаҙан-эсәк (GI) флораһын модуляциялау юлы менән хужа яуаптарын медиациялай һәм, үҙ сиратында, уларҙы хужа менән үҙ-ара тәьҫир итешеүе тәҡдим ителә (3). Әммә антибиотикҡа тотороҡло аҙыҡ-түлек патогендарының таралыу мөмкинлеге һәм уларҙы кешеләрҙә антибиотикҡа тотороҡло инфекциялар менән бәйләү мөмкинлеге тураһында даими борсолоуҙар аҙыҡ-түлек хайуандарында антибиотик ҡулланыуҙы яйлап туҡтатыуға килтерә (4–8). Шуға күрә был талаптарҙан кәмендә ҡайһы берҙәренә яуап биргән аҙыҡ өҫтәмәләрен һәм яҡшыртыусыларын эшләү (малдар һаулығын, именлеген һәм етештереүсәнлеген яҡшыртыу) академик тикшеренеүҙең дә, коммерция үҫеше күҙлегенән дә ҙур ҡыҙыҡһыныу уята (5, 9). Хайуандар аҙығы баҙарына төрлө коммерция аҙыҡ өҫтәмәләре ингән, шул иҫәптән пробиотиктар, пребиотиктар, эфир майҙары һәм улар менән бәйле берләшмәләр төрлө үҫемлек сығанаҡтарынан, альдегидтар кеүек химик матдәләр (10–14). Ҡошсолоҡта йыш ҡулланылған башҡа коммерция аҙыҡ өҫтәмәләренә бактериофагтар, цинк оксиды, экзоген ферменттар, конкурентлы сығарыу продукттары һәм кислоталы берләшмәләр инә (15, 16).
Ғәмәлдәге химик аҙыҡ өҫтәмәләре араһында альдегидтар һәм органик кислоталар тарихи рәүештә иң киң өйрәнелгән һәм ҡулланылған берләшмәләр булып тора (12, 17—21). Органик кислоталар, бигерәк тә ҡыҫҡа сылбырлы май кислоталары (SCFAs), патоген бактериялар антагонисттары булып тора. Был органик кислоталар аҙыҡ өҫтәмәләре булараҡ аҙыҡ матрицаһында патогендар булыуын сикләү өсөн генә түгел, ә ашҡаҙан-эсәк эшмәкәрлегенә әүҙем йоғонто яһау өсөн дә ҡулланыла (17, 20–24). Бынан тыш, SCFAs аш һеңдереүҙең эсәк флораһы тарафынан әсетке юлы менән етештерелә һәм ҡайһы бер пробиотиктар һәм пребиотиктар ашҡаҙан-эсәк юлдарында ашалған патогендарға ҡаршы тороу һәләтендә механистик роль уйнай тип уйлана (21, 23, 25).
Йылдар дауамында төрлө ҡыҫҡа сылбырлы май кислоталары (SCFAs) аҙыҡ өҫтәмәләре булараҡ ҙур иғтибар йәлеп итә. Атап әйткәндә, пропионат, бутират һәм формальдек күп һанлы тикшеренеүҙәр һәм коммерция ҡулланыу предметы булып тора (17, 20, 21, 23, 24, 26). Тәүге тикшеренеүҙәр хайуан һәм ҡош-ҡорт аҙығында аҙыҡ-түлек аша таралған патогендарҙы контролдә тотоуға йүнәлтелгән булһа, һуңғы тикшеренеүҙәр үҙҙәренең иғтибарын хайуандар эшмәкәрлеген һәм ашҡаҙан-эсәк һаулығын дөйөм яҡшыртыуға күсерҙе (20, 21, 24). Ацетат, пропионат һәм бутират органик кислоталы аҙыҡ өҫтәмәләре булараҡ ҙур иғтибар йәлеп иткән, улар араһында ҡырмыҫҡа кислотаһы ла перспективалы кандидат булып тора (21, 23). Ҡырмыҫҡа кислотаһының аҙыҡ-түлек хәүефһеҙлеге аспекттарына, атап әйткәндә, мал аҙығында аҙыҡ-түлек аша таралған патогендар таралыуын кәметергә ҙур иғтибар йүнәлтелгән. Әммә башҡа ҡулланыу мөмкинлеге лә ҡарала. Был тикшерелеүҙең дөйөм маҡсаты – мал аҙығын яҡшыртыусы булараҡ ҡырмыҫҡа кислотаһының тарихын һәм бөгөнгө хәлен тикшерергә (1-се һүрәт). Был тикшеренеүҙең беҙ ҡорт кислотаһының бактерияларға ҡаршы механизмын тикшерәсәкбеҙ. Бынан тыш, уның мал-тыуарға, ҡош-ҡортҡа йоғонтоһон ентекләберәк ҡараясаҡбыҙ, һөҙөмтәлелеген арттырыу өсөн мөмкин булған алымдарҙы тикшерәсәкбеҙ.
1-се һүрәт. Был обзорҙа ҡаралған темалар буйынса фекер картаһы. Атап әйткәндә, түбәндәге дөйөм маҡсаттарға йүнәлтелгән: ҡырмыҫҡа кислотаһының мал аҙығын яҡшыртыусы булараҡ тарихын һәм бөгөнгө хәлен, ҡырмыҫҡа кислотаһының микробтарға ҡаршы механизмдарын һәм уны ҡулланыу мал һәм ҡош-ҡорт һаулығына йоғонтоһон, һөҙөмтәлелекте арттырыу өсөн потенциаль ысулдарҙы һүрәтләү.
Мал һәм ҡош-ҡорт өсөн аҙыҡ етештереү ҡатмарлы операция булып тора, унда бер нисә аҙым бар, шул иҫәптән игенде физик эшкәртергә (мәҫәлән, киҫәксәләрҙең күләмен кәметергә тартыу), гранулалар өсөн термик эшкәртергә, малдың махсус туҡланыу ихтыяждарына ҡарап рационға бер нисә туҡлыҡлы матдәләр өҫтәргә (27). Ошо ҡатмарлылыҡты иҫәпкә алғанда, аҙыҡ эшкәрткәндә игендең аҙыҡ тирмәненә барып еткәнсе, тартыу ваҡытында, артабан ташыу һәм ҡатнаш аҙыҡ рациондарында туҡландырыу ваҡытында төрлө экологик факторҙарға дусар итеүе ғәжәп түгел (9, 21, 28). Шулай итеп, йылдар дауамында аҙыҡта бик төрлө микроорганизмдар төркөмө асыҡланған, улар араһында бактериялар ғына түгел, бактериофагтар, бәшмәктәр, әсеткеләр ҙә бар (9, 21, 28–31). Был бысратыусыларҙан ҡайһы берҙәре, мәҫәлән, ҡайһы бер бәшмәктәр, хайуандар һаулығына хәүеф тыуҙырған микотоксиндар етештерә ала (32–35).
Бактериялар популяциялары сағыштырмаса төрлө булыуы мөмкин һәм ниндәйҙер кимәлдә микроорганизмдарҙы айырыу һәм асыҡлау өсөн ҡулланылған тейешле ысулдарға, шулай уҡ өлгө сығанағына бәйле. Мәҫәлән, микроб составы профиле гранула менән бәйле термик эшкәрткәнгә тиклем айырыла ала (36). Классик культура һәм пластинка ҡаплау ысулдары ҡайһы бер мәғлүмәт бирһә лә, һуңғы ваҡытта 16S рРНК генына нигеҙләнгән киләһе быуын секвенированиеһы (NGS) ысулын ҡулланыу мал аҙығы микробиомы берләшмәһенә комплекслыраҡ баһа бирҙе (9). Ҡасан Соланки һ.б. (37) бөжәктәргә ҡаршы көрәш фумигант фосфин булғанда бер ни тиклем ваҡыт һаҡланған бойҙай бөртөктәренең бактериаль микробиомын тикшергәндәр, улар урып-йыйыуҙан һуң һәм 3 ай һаҡланғандан һуң микробиомдың төрлөрәк булыуын асыҡлаған. Бынан тыш, Соланки һ.б. (37) (37) күрһәткәнсә, бойҙай бөртөктәрендә протеобактериялар, фирмикуттар, актинобактериялар, бактериоидтар һәм планктомицтар өҫтөнлөклө типтар, бациллалар, эрвиниялар һәм псевдомоналар өҫтөнлөклө нәҫелдәр, ә энтеробактериялар составы мин. Таксономик сағыштырыуҙарға таянып, улар фосфин менән фумигациялау бактериялар популяцияһын һиҙелерлек үҙгәртә, әммә бәшмәктәрҙең төрлөлөгөнә йоғонто яһамай тигән һығымтаға килә.
Соланки и др. (37) күрһәткәнсә, аҙыҡ сығанаҡтарында шулай уҡ аҙыҡ-түлек менән таралған патогендар булыуы мөмкин, улар микробиомда Enterobacteriaceae асыҡлау нигеҙендә йәмәғәт һаулығына проблемалар тыуҙыра ала. Аҙыҡ-түлек менән таралған патогендар, мәҫәлән, перфрингенс клостридий, клостридий ботулинум, сальмонелла, кампилобактерия, киҫкен эсерихия O157:H7, моноцитогендар листерияһы мал аҙығы һәм силос менән бәйле (9, 31, 38). Әлегә мал һәм ҡош-ҡорт аҙығында аҙыҡ-түлек менән таралған башҡа ауырыу тыуҙырыусыларының һаҡланыуы билдәһеҙ. Ге и др. (39) 200-ҙән ашыу мал аҙығы ингредиенттарын скрининг үткәргән һәм сальмонелла, киҫкен эсәк һәм энтерококктарҙы айырып алған, әммә киҫкен эсәк O157:H7 йәки Campylobacter асыҡламаған. Әммә ҡоро аҙыҡ кеүек матрицалар патоген E. coli сығанағы булып хеҙмәт итә ала. 2016 йылда кеше ауырыуҙары менән бәйле O121 һәм O26 серотөркөмдәренең Шига токсинын етештереүсе киҫкен Escherichia coli (STEC) таралыу сығанағын эҙләүҙә Кроу һ.б. (40) клиник изоляттарҙы аҙыҡ-түлек продукттарынан алынған изоляттар менән сағыштырыу өсөн бөтә геном секвенированиеһын ҡулланған. Ошо сағыштырыуҙан сығып, улар, моғайын, сығанаҡ он тирмәндәренән алынған түбән дымлы сей бойҙай оно булыуы ихтимал тигән һығымтаға килгән. Бойҙай ононоң дымлылығы түбән булыуы СТЭК-тың дымлылығы түбән булған мал аҙығында ла йәшәй алыуын күрһәтә. Әммә, Кроу һ.б. (40) иҫкәртергә, он өлгөләренән STEC айырыу ауыр һәм иммуномагнит айырыу ысулдарын талап итә, етерлек һандағы бактерия күҙәнәктәрен тергеҙеү өсөн. Оҡшаш диагностика процестары шулай уҡ мал аҙығында һирәк осрай торған аҙыҡ-түлек патогендарын асыҡлауҙы һәм айырыуҙы ҡатмарлаштырыуы ихтимал. Асыҡлау ҡыйынлығы шулай уҡ был патогендар дымлылығы түбән матрицаларҙа оҙаҡ һаҡланыуы менән бәйле булыуы ихтимал. Форгани и др. (41) күрһәткәнсә, бойҙай оно бүлмә температураһында һаҡлана һәм энтерогеморрагик киҫкен эсерихия (EHEC) серотөркөмдәре O45, O121 һәм O145 һәм сальмонелла (S. һәм 24 һәм 52 аҙнала ла асыҡлана.
Тарихи яҡтан ҡарағанда, Campylobacter бер ҡасан да традицион культура ысулдары менән хайуан һәм ҡош аҙығынан айырылып алынмаған (38, 39), әммә Campylobacter ҡош һәм ҡош продукцияһының ашҡаҙан-эсәк юлдарынан еңел генә айырып алырға мөмкин (42, 43). Әммә мал аҙығының потенциаль сығанаҡ булараҡ өҫтөнлөктәре бар әле. Мәҫәлән, Алвес һ.б. (44) һимертелгән тауыҡ аҙығын C. jejuni менән прививкалау һәм артабан аҙыҡты ике төрлө температурала 3 йәки 5 көн һаҡлау һөҙөмтәһендә йәшәүгә һәләтле C. jejuni тергеҙелә, ҡайһы бер осраҡтарҙа хатта уларҙы үрсетә. Улар C. jejuni ҡош-ҡорт аҙығында һис шикһеҙ йәшәй ала, тимәк, тауыҡтар өсөн потенциаль инфекция сығанағы булыуы мөмкин тигән һығымтаға килгән.
Ҡош-ҡорт аҙыҡтарының сальмонелла менән бысраныуына үткәндә ҙур иғтибар бирелгән һәм махсус рәүештә аҙыҡҡа ҡулланылған асыҡлау ысулдарын эшләү һәм һөҙөмтәлерәк контроль сараларын табыу буйынса даими тырышлыҡтар үҙәгендә ҡала (12, 26, 30, 45–53). Йылдар дауамында күп тикшеренеүҙәр төрлө аҙыҡ-түлек предприятиеларында һәм аҙыҡ-түлек тирмәндәрендә сальмонеллаларҙы айырыуҙы һәм характеристика биреүҙе тикшергән (38, 39, 54–61). Ғөмүмән, был тикшеренеүҙәр күрһәтеүенсә, сальмонелланы төрлө аҙыҡ ингредиенттарынан, аҙыҡ сығанаҡтарынан, аҙыҡ төрҙәренән һәм аҙыҡ етештереү операцияларынан айырып алырға мөмкин. Шулай уҡ таралыу кимәле һәм өҫтөнлөк иткән сальмонелла серотиптары айырымланған. Мәҫәлән, Ли һ.б. (57) салмонелла төрҙәренең булыуын раҫлаған. 2002 йылдан 2009 йылға тиклем мәғлүмәттәр йыйыу осоронда тулы хайуан аҙыҡтарынан, аҙыҡ ингредиенттарынан, йорт хайуандары өсөн аҙыҡ-түлектән, йорт хайуандары өсөн өҫтәмәләрҙән һәм йорт хайуандары өсөн өҫтәмәләрҙән йыйылған 2058 өлгөнөң 12,5 процентында асыҡланған. Өҫтәүенә, 12,5% салмонелла өлгөләрендә асыҡланған иң таралған серотиптар ыңғай анализ биргән С.Сенфтенберг һәм С.Монтевидео (57). Техас штатында әҙер аҙыҡ-түлек һәм мал аҙығы өҫтәмә продукттарын өйрәнеүҙә Сяо һ.б. (58) хәбәр итеүенсә, сальмонелланың иң күп таралыуы балыҡ ононда, унан һуң хайуан аҡһымдарында, иң таралған серотиптар булып S. Mbanka һәм S. Montevideo тора. Мал аҙығы тирмәндәрендә шулай уҡ ингредиенттарҙы ҡатыштырыу һәм өҫтәү ваҡытында аҙыҡ бысраныуының бер нисә потенциаль нөктәһе бар (9, 56, 61). Магосси и др. (61) АҠШ-та аҙыҡ етештереү ваҡытында бысраныу нөктәләре күп булыуы мөмкинлеген күрһәтә алды. Ысынында иһә Магосси һ.б. (61) АҠШ-тың һигеҙ штатында 11 аҙыҡ-түлек тирмәндәрендә (дөйөм алғанда 12 өлгө алыу урыны) кәмендә бер ыңғай сальмонелла культураһын тапҡан. Аҙыҡ менән эш итеү, ташыу һәм көндәлек туҡландырыу ваҡытында сальмонелла менән бысраныу мөмкинлеген иҫәпкә алып, мал етештереү циклы барышында микробтар менән бысраныуҙы кәметә һәм түбән кимәлдә һаҡлай алған аҙыҡ өҫтәмәләрен эшләүгә ҙур тырышлыҡ һалыу ғәжәп түгел.
Сальмонелланың ҡырмыҫҡа кислотаһына специфик яуап биреүҙең механизмы тураһында әҙ мәғлүмәт бар. Әммә Хуан һ.б. (62) һөтимәрҙәрҙең ваҡ эсәкендә ҡырмыҫҡа кислотаһы булыуын һәм Salmonella spp. ҡырмыҫҡа кислотаһы етештереүгә һәләтле. Хуанг и др. (62) вирулентлыҡ гендарының экспрессияһын асыҡлау өсөн төп юлдарҙы юйыу мутанттары серияһын ҡулланған һәм форматтың диффузиялы сигнал булып эшләй алыуын асыҡлаған, был сальмонелланы Hep-2 эпителий күҙәнәктәренә баҫып инеүгә этәрә. Һуңғы ваҡытта Лю һ.б. (63) изоляцияланған формат транспортер, FocA, Salmonella typhimurium рН 7.0 махсус формат каналы булып эшләй, әммә шулай уҡ пассив экспорт каналы булып эшләй ала юғары тышҡы рН йәки икенсел актив формат/водород ион импорт каналы түбән рН. Әммә был тикшеренеүҙе S. Typhimurium-дың бер генә серотибы буйынса башҡарғандар. Бөтә серотиптар ҙа ҡырмыҫҡа кислотаһына оҡшаш механизмдар менән яуап бирәме, тигән һорау ҡала. Был тәнҡитле тикшеренеүҙең һорауы булып ҡала, уны киләсәктә тикшерергә кәрәк. Һөҙөмтәләргә ҡарамаҫтан, аҙыҡта сальмонелла кимәлен кәметергә кислота өҫтәмәләрен ҡулланыу буйынса дөйөм тәҡдимдәр эшләгәндә скрининг тәжрибәләрендә бер нисә сальмонелла серотипын йәки хатта һәр серотиптың бер нисә штаммын ҡулланыу аҡыллы булып ҡала. Яңы алымдар, мәҫәлән, генетик штрих-кодлауҙы ҡулланыу штаммдарҙы кодлау өсөн бер үк серотиптың төрлө подгруппаларын айырыу (9, 64), һығымталарға һәм айырмалыҡтарҙы интерпретациялауға йоғонто яһай алған нескә айырмаларҙы асыҡлау мөмкинлеген тәҡдим итә.
Формиаттың химик тәбиғәте һәм диссоциация формаһы ла мөһим булыуы мөмкин. Бер нисә тикшеренеүҙең һөҙөмтәләре буйынса Бейер һ.б. (65—67) күрһәткәнсә, энтерококк фаеций, кампилобактериялар һәм киҫкен бактериялар тормошҡа ашырыу диссоциацияланған ҡырмыҫҡа кислотаһы күләме менән бәйле һәм рН йәки диссоциацияланмаған ҡырмыҫҡа кислотаһына бәйле түгел. Бактериялар формальдектың химик формаһына дусар булыуы ла мөһим булып күренә. Кованда и др. (68) скрининг бер нисә грам-тиҫкәре һәм грам-ыңғай организмдар һәм сағыштырҙы минималь тормошҡа ашырыу концентрацияһы (МИК) натрий формальдег (500-25,000 мг/л) һәм ҡатнашмаһы формальдек натрий һәм ирекле формальдек (40/60 м/к; 10-10,000 мг/л). МИК ҡиммәттәренә таянып, улар натрий формальдетының тик кампилобактер джени, клостридий перфрингенс, стрептококк һәм стрептококк пневмонияһына ҡаршы ғына тормошҡа ашырыуын, әммә киҫкен эсерихия, сальмонелла тифимуриум йәки энтерококк фаекалистарға ҡаршы ингибитор булыуын асыҡлаған. Ә натрий формальдегы һәм ирекле натрий формальдегы ҡатнашмаһы бөтә организмдарға ҡаршы тормошҡа ашырыуҙы тотҡарлай, был авторҙарҙы ирекле ҡырмыҫҡа кислотаһы микробтарға ҡаршы үҙенсәлектәрҙең күбеһенә эйә тигән һығымтаға килтерә. Ҡыҙыҡлы булыр ине, был ике химик форманың төрлө нисбәттәрен тикшерергә, диапазоны МИК ҡиммәттәре ҡатнаш формулала булған ҡорт кислотаһы кимәле һәм 100% ҡорт кислотаһына яуап менән корреляцияламы икәнлеген билдәләү өсөн.
Гомес-Гарсия и др. (69) эфир майҙары һәм органик кислоталар (мәҫәлән, ҡырмыҫҡа кислотаһы) комбинацияларын сусҡаларҙан алынған киҫкен эсерихия, сальмонелла һәм клостридий перфрингенстың күп һанлы изоляттарына ҡаршы тикшергән. Улар сусҡа изоляттарына ҡаршы алты органик кислотаның, шул иҫәптән ҡырмыҫҡа кислотаһының һәм алты эфир майының һөҙөмтәлелеген тикшергән, ыңғай контроль сифатында формальдегид ҡулланған. Гомес-Гарсия и др. (69) билдәләне МИК50, МБС50, һәм МИК50/МБС50 ҡырмыҫҡа кислотаһы ҡаршы Эшерихия coli (600 һәм 2400 ppm, 4), Сальмонелла (600 һәм 2400 ppm, 4), һәм Clostridium perfringens (1200 һәм 2400 ppm өсөн күберәк табылған, улар өсөн күберәк булды, 2400 ppm). бөтә органик кислоталар ҡаршы E. coli һәм Salmonella. (69) Ҡырмыҫҡа кислотаһы бәләкәй молекуляр ҙурлығы һәм оҙон сылбырлы булыуы арҡаһында киҫкен эсерихия һәм сальмонеллаларға ҡаршы һөҙөмтәле (70).
Бейер и др. сусҡаларҙан айырылған Campylobacter штаммдарын (66) һәм ҡоштарҙан айырылған Campylobacter jejuni штаммдарын (67) скрининг үткәргән һәм башҡа органик кислоталар өсөн үлсәүҙәр үткәрелгән МИК яуаптарына тап килгән концентрацияларҙа ҡырмыҫҡа кислотаһының диссоциацияланыуын күрһәткән. Әммә был кислоталар, шул иҫәптән ҡырмыҫҡа кислотаһы, сағыштырмаса потенциалы шик аҫтына ҡуйылған, сөнки Campylobacter был кислоталарҙы субстрат булараҡ файҙалана ала (66, 67). C. jejuni кислотаһын утилләштереү ғәжәп түгел, сөнки уның гликолит булмаған алмашыныуы күрһәтелгән. Шулай итеп, C. jejuni углеводтар катаболизмы өсөн сикләнгән һәләткә эйә һәм энергия алмашыныуы һәм биосинтез эшмәкәрлегенең күпселек өлөшөндә аминокислоталарҙан һәм органик кислоталарҙан глюконеогенезға таяна (71, 72). Иртә тикшеренеүҙе Line һ.б. (73) 190 углерод сығанағынан торған фенотипик массив ҡулланған һәм C. jejuni 11168(GS) органик кислоталарҙы углерод сығанаҡтары булараҡ файҙалана алыуын күрһәткән, улар араһында күпселеге трикарбон кислотаһы циклының аралашсылары булып тора. Артабанғы тикшеренеүҙе Вагли һ.б. (74) фенотипик углерод утилләштереү массивын ҡулланып, уларҙы өйрәнеүҙә тикшерелгән C. jejuni һәм E. coli штаммдарының углерод сығанағы булараҡ органик кислоталарҙа үҫергә һәләтле булыуын күрһәтте. Формат — C. jejuni тын алыу энергияһы алмашыныуы өсөн төп электрон доноры һәм, тимәк, C. jejuni өсөн төп энергия сығанағы (71, 75). C. jejuni форматты мембранаға бәйле форматдегидрогеназа комплексы аша водород доноры булараҡ файҙалана ала, ул форматты углекислый газға, протондарға һәм электрондарға окисла һәм тын алыу өсөн электрон доноры булып хеҙмәт итә (72).
Ҡырмыҫҡа кислотаһы микробтарға ҡаршы аҙыҡты яҡшыртыусы булараҡ күптән ҡулланыла, әммә ҡайһы бер бөжәктәр шулай уҡ микробтарға ҡаршы һаҡланыу химик матдәһе булараҡ ҡулланыу өсөн ҡырмыҫҡа кислотаһы етештерә ала. Россини и др. (76) ҡорт кислотаһы 350 йылға яҡын элек Рэй (77) тарафынан һүрәтләнгән ҡырмыҫҡаларҙағы кислоталы һуттың состав өлөшө булыуы мөмкин тип фаразлай. Шул ваҡыттан алып ҡырмыҫҡаларҙа һәм башҡа бөжәктәрҙә ҡырмыҫҡа кислотаһы етештереү тураһында беҙҙең аңлауыбыҙ һиҙелерлек артты, хәҙер был процестың бөжәктәрҙә токсиндарҙан һаҡлау ҡатмарлы системаһының бер өлөшө булыуы билдәле (78). Төрлө төркөм бөжәктәр, шул иҫәптән сәнскеһеҙ ҡорттар, осло ҡырмыҫҡалар (Hymenoptera: Apidae), ер ҡырмыҫҡалары (Galerita lecontei һәм G. janus), сәнскеһеҙ ҡырмыҫҡалар (Formicinae), ҡайһы бер көйә личинкалары (Lepidoptera: Myrmecophaga) һаҡланыу сараһы булараҡ ҡырмыҫҡа кислотаһын етештереүе билдәле (7–8).
Ҡырмыҫҡаларға, бәлки, иң яҡшы характеристика бирелә, сөнки уларҙа ацидоциттар, махсуслаштырылған асыҡлыҡтар бар, улар тәү сиратта ҡырмыҫҡа кислотаһынан торған ағыуҙы һиптерергә мөмкинлек бирә (82). Ҡырмыҫҡалар серинды прекурсор итеп ҡуллана һәм үҙҙәренең ағыу биҙҙәрендә күп күләмдә формальдег һаҡлай, улар хужа ҡырмыҫҡаларҙы формальдектың цитотоксиклығынан һипкәнсе һаҡлау өсөн етерлек изоляцияланған (78, 83). Улар бүлеп сығарған ҡырмыҫҡа кислотаһы 1) башҡа ҡырмыҫҡаларҙы йәлеп итеү өсөн иҫкәрткес феромон булып хеҙмәт итә ала; 2) конкуренттарҙан һәм йыртҡыстарҙан һаҡлаусы химик матдә булырға; һәм (3) оя материалы өлөшө булараҡ смола менән берләштерелгәндә бәшмәккә һәм бактерияға ҡаршы агент булып эшләй (78, 82, 84–88). Ҡырмыҫҡалар етештергән ҡырмыҫҡа кислотаһы микробтарға ҡаршы үҙенсәлектәргә эйә, шуға күрә уны урындағы өҫтәмә булараҡ ҡулланырға мөмкин тип фаразлай. Быны Брух һ.б. (88), улар смолаға синтетик ҡырмыҫҡа кислотаһы өҫтәгән һәм бәшмәккә ҡаршы эшмәкәрлекте һиҙелерлек яҡшыртҡан. Ҡырмыҫҡа кислотаһының һөҙөмтәлелегенә һәм уның биологик файҙаһына тағы бер дәлил булып ашҡаҙан кислотаһын етештерә алмаған гигант ҡырмыҫҡалар үҙҙәрен альтернатив аш һеңдереүҙең кислотаһы булараҡ концентрацияланған ҡырмыҫҡа кислотаһы менән тәьмин итеү өсөн составында ҡырмыҫҡа кислотаһы булған ҡырмыҫҡаларҙы ҡуллана (89).
Ауыл хужалығында ҡырмыҫҡа кислотаһын практик ҡулланыу оҙаҡ йылдар ҡарала һәм өйрәнелә. Атап әйткәндә, ҡырмыҫҡа кислотаһын мал аҙығына һәм силосҡа өҫтәмә итеп ҡулланырға мөмкин. Ҡаты һәм шыйыҡ формалағы натрий форматы бөтә хайуан төрҙәре, ҡулланыусылар һәм тирә-яҡ мөхит өсөн хәүефһеҙ тип иҫәпләнә (90). Уларҙы баһалау нигеҙендә (90), 10,000 мг ҡырмыҫҡа кислотаһы эквиваленттары/кг аҙыҡтың максималь концентрацияһы бөтә хайуан төрҙәре өсөн хәүефһеҙ тип иҫәпләнгән, ә 12,000 мг ҡырмыҫҡа кислотаһы эквиваленттары/кг аҙыҡтың максималь концентрацияһы сусҡалар өсөн хәүефһеҙ тип иҫәпләнгән. Мал аҙығын яҡшыртыусы булараҡ ҡырмыҫҡа кислотаһын ҡулланыу оҙаҡ йылдар өйрәнелә. Ул силос консерванты һәм мал һәм ҡош-ҡорт аҙығында микробтарға ҡаршы матдә булараҡ коммерция әһәмиәтенә эйә тип иҫәпләнә.
Кислоталар кеүек химик өҫтәмәләр силос етештереүҙә һәм аҙыҡ менән эш итеүҙә һәр ваҡыт айырылғыһыҙ элемент булып торған (91, 92). Борреани и др. (91) юғары сифатлы силосты оптималь етештереүгә өлгәшеү өсөн мал аҙығы сифатын һаҡларға, шул уҡ ваҡытта мөмкин тиклем күберәк ҡоро матдә һаҡларға кәрәклеген билдәләне. Бындай оптимизация һөҙөмтәһе булып силослау процесының бөтә этаптарында ла юғалтыуҙарҙы минималь кимәлгә еткереүҙе тора: силостағы тәүге аэроб шарттарҙан алып артабанғы әсеткегә, һаҡлауға һәм силосты туҡландырыу өсөн яңынан асыуға тиклем. Баҫыу силосын етештереүҙе һәм артабан силос әсеткеһен оптималләштереүҙең аныҡ ысулдары башҡа урындарҙа (91, 93—95) ентекләп һүҙ барған һәм бында ентекләп һүҙ бармаясаҡ. Төп проблема – силоста кислород булғанда әсеткеләр һәм көкөрттәр арҡаһында барлыҡҡа килгән окисланыу боҙолоуы (91, 92). Шуға күрә боҙолоу кире йоғонтоһона ҡаршы тороу өсөн биологик инокуляторҙар һәм химик өҫтәмәләр индерелгән (91, 92). Силос өҫтәмәләре өсөн башҡа ҡараштар силоста булыуы мөмкин булған патогендар (мәҫәлән, патоген E. coli, Listeria һәм Salmonella), шулай уҡ микотоксин етештереүсе бәшмәктәрҙең таралыуын сикләүҙе үҙ эсенә ала (96–98).
Мак и др. (92) кислоталы өҫтәмәләрҙе ике категорияға бүлә. Пропион, сироп, сорбин һәм бензой кислоталары кеүек кислоталар әсетке һәм көкөрт үҫешен сикләү юлы менән йөҙөүсе хайуандарға ашатҡанда силостың аэроб тотороҡлолоғон һаҡлай (92). Мак и др. (92) ҡырмыҫҡа кислотаһын башҡа кислоталарҙан айырып, уны силос аҡһымының бөтөнлөгөн һаҡлап ҡалыу менән бергә клостридияларҙы һәм боҙолоу микроорганизмдарын тотҡарлаусы туранан-тура кислоталы тип һанай. Ғәмәлдә уларҙы тоҙ формалары иң таралған химик формалары булып тора, ҡотолоу өсөн коррозия үҙенсәлектәре кислоталар тоҙ булмаған формаһында (91). Күп тикшеренеу төркөмдәре шулай уҡ силос өсөн кислоталы өҫтәмә булараҡ ҡырмыҫҡа кислотаһын өйрәнгән. Ҡырмыҫҡа кислотаһы тиҙ кислоталы потенциалы һәм силостың аҡһым һәм һыуҙа ирегән углеводтар составын кәметкән зыянлы силос микроорганизмдарының үҫешенә тормошҡа ашырыуҙы тотҡарлаусы тәьҫире менән билдәле (99). Шуға күрә Ул һ.б. (92) ҡырмыҫҡа кислотаһын силостағы кислоталы өҫтәмәләр менән сағыштырған. (100) ҡырмыҫҡа кислотаһының киҫкен эсерихияны тотҡарлай һәм силостың рН-ын түбәнәйтә алыуын күрһәткән. Шулай уҡ силосҡа ҡырмыҫҡа һәм һөт кислотаһы етештереүсе бактериаль культуралар өҫтәлгән, улар кислоталылыҡты һәм органик кислота етештереүҙе стимуллаштырыу өсөн эшләнә (101). Ысынында иһә Кули һ.б. (101) асыҡлауынса, силос 3% (мас./күләм) ҡырмыҫҡа кислотаһы менән кислоталанғанда, һөт һәм ҡырмыҫҡа кислотаһы етештереү 800 һәм 1000 мг органик кислота/100 г өлгөнән артып китә. Мак и др. (92) силос өҫтәмә тикшеренеүҙең әҙәбиәтен ентекле тикшерҙе, шул иҫәптән 2000 йылдан алып баҫылып сыҡҡан тикшеренеүҙе, улар ҡорт кислотаһы һәм башҡа кислоталарға йүнәлтелгән һәм/йәки инә. Шуға күрә был тикшерелеү айырым тикшеренеүҙе ентекләп тикшермәйәсәк, ә химик силос өҫтәмәһе булараҡ ҡырмыҫҡа кислотаһының һөҙөмтәлелеге тураһында ҡайһы бер төп фекерҙәрҙе дөйөмләштерәбеҙ. Буферланмаған һәм буферланған ҡырмыҫҡа кислотаһы ла өйрәнелгән һәм күпселек осраҡта Clostridium spp. Уның сағыштырмаса эшмәкәрлеге (углевод, аҡһым һәм лактат алыу һәм бутират сығарыу) кәмеүгә ынтыла, ә аммиак һәм бутират етештереү кәмей һәм ҡоро матдәне һаҡлау арта (92). Ҡырмыҫҡа кислотаһының эшмәкәрлегендә сикләүҙәр бар, әммә уны башҡа кислоталар менән бергә силос өҫтәмәһе булараҡ ҡулланыу был мәсьәләләрҙең ҡайһы берҙәрен еңеп сыға кеүек (92).
Ҡырмыҫҡа кислотаһы кеше һаулығы өсөн хәүеф тыуҙырған патоген бактерияларҙы тотҡарлай ала. Мәҫәлән, Поли һәм Тэм (102) бәләкәй лаборатория силостары менән прививка L. monocytogenes составында өс төрлө ҡоро матдә кимәле (200, 430, һәм 540 г/кг) арыш үләне һәм һуңынан ҡырмыҫҡа кислотаһы менән тулыландырылған (3 мл/кг) йәки һөт кислотаһы бактериялары (8 ×1г) Улар ике дауалау ҙа L. monocytogenes-ты ҡоро матдә аҙ булған силос (200 г/кг) асыҡланмаған кимәлгә тиклем кәметкәне тураһында хәбәр итте. Әммә уртаса ҡоро матдә силосында (430 г/кг) ҡырмыҫҡа кислотаһы менән эшкәртелгән силос 30 көндән һуң да L. monocytogenes асыҡлана. L. monocytogenes кәмеүе түбән рН, һөт кислотаһы һәм берләштерелгән диссоциацияланмаған кислоталар менән бәйле булып күренә. Мәҫәлән, Поли һәм Тэм (102) һөт кислотаһы һәм берләштерелгән диссоциацияланмаған кислота кимәле айырыуса мөһим булыуын билдәләгән, был ҡоро матдә составы юғары булған силостарҙан ҡырмыҫҡа кислотаһы менән эшкәртелгән мөхиттә L. monocytogenes кәмеүе күҙәтелмәүенең сәбәбе булыуы ихтимал. Киләсәктә ошондай уҡ тикшеренеүҙе башҡа таралған силос патогендары, мәҫәлән, Salmonella һәм патоген E. coli өсөн дә үткәрергә кәрәк. 16S рДНК эҙмә-эҙлеклелеген анализлау бөтә силос микробтар берләшмәһе шулай уҡ дөйөм силос микробтар популяцияһында үҙгәрештәрҙе асыҡларға ярҙам итә ала, улар силос әсеткеһенең төрлө этаптарында ҡырмыҫҡа кислотаһы булғанда була (103). Микробиом мәғлүмәттәрен алыу силос әсеткеһе барышын яҡшыраҡ күҙаллау һәм силостың юғары сифатын һаҡлау өсөн оптималь өҫтәмә комбинациялар эшләү өсөн аналитик ярҙам күрһәтә ала.
Иген нигеҙендәге мал аҙыҡтарында ҡырмыҫҡа кислотаһы микробтарға ҡаршы агент булараҡ ҡулланыла, төрлө игендән алынған аҙыҡ матрицаларында, шулай уҡ мал өҫтәмә продукттары кеүек айырым аҙыҡ ингредиенттарында патогендар кимәлен сикләй. Ҡоштарҙа һәм башҡа хайуандарҙа патоген популяцияларына йоғонто киң ике категорияға бүленергә мөмкин: аҙыҡтың үҙенең патоген популяцияһына туранан-тура йоғонто һәм эшкәртелгән аҙыҡты ҡулланғандан һуң хайуандар ашҡаҙан-эсәк юлдарын колонизациялаусы патогендарға туранан-тура йоғонто (20, 21, 104). Был ике категорияның үҙ-ара бәйле булыуы асыҡ, сөнки аҙыҡта патогендар кәмеүе мал аҙыҡты ҡулланғанда колонизацияның кәмеүенә килтерергә тейеш. Әммә аҙыҡ матрицаһына өҫтәлгән айырым кислотаның микробтарға ҡаршы үҙенсәлектәренә бер нисә фактор йоғонто яһай ала, мәҫәлән, аҙыҡтың составы һәм кислотаның ниндәй формала ҡушылыуы (21, 105).
Тарихи яҡтан ҡарағанда, ҡырмыҫҡа кислотаһы һәм башҡа уға бәйле кислоталар ҡулланыу тәү сиратта мал һәм ҡош-ҡорт аҙығында сальмонеллаларҙы туранан-тура контролдә тотоуға йүнәлтелгән (21). Был тикшеренеүҙең һөҙөмтәләре төрлө ваҡытта баҫылған бер нисә тикшерелеүҙә ентекле дөйөмләштерелгән (18, 21, 26, 47, 104–106), шуға күрә был тикшерелеүҙә был тикшеренеүҙең төп табыштарының ҡайһы берҙәре генә тикшерелә. Бер нисә тикшеренеүҙең күрһәтеүенсә, аҙыҡ матрицаларында ҡырмыҫҡа кислотаһының микробтарға ҡаршы эшмәкәрлеге ҡырмыҫҡа кислотаһы менән тәьҫир итеү дозаһына һәм ваҡытына, аҙыҡ матрицаһының дымлылығына, аҙыҡта һәм малдың ашҡаҙан-эсәк юлдарында бактериялар концентрацияһына бәйле (19, 21, 107—109). Аҙыҡ матрицаһының төрө һәм мал аҙығы ингредиенттарының сығанағы ла йоғонто яһаусы факторҙар булып тора. Шулай итеп, бер нисә тикшеренеүҙең күрһәтеүенсә, Сальмонелла кимәле Хайуандар өҫтәмә продукттарынан айырылған бактериаль токсиндар үҫемлек өҫтәмә продукттарынан айырылғандарҙан айырылырға мөмкин (39, 45, 58, 59, 110–112). Әммә ҡырмыҫҡа кислотаһы кеүек кислоталарға яуап биреүҙең айырмаһы рационда серовар йәшәүенең айырмаһы һәм рацион эшкәртелгән температура менән бәйле булыуы мөмкин (19, 113, 114). Кислота менән эшкәрткәндә серовар яуап айырмаһы шулай уҡ ҡош-ҡорттоң бысранған аҙыҡ менән бысраныуында фактор булыуы мөмкин (113, 115), вирулентлыҡ гендарының экспрессияһындағы айырмалар ҙа (116) роль уйнай ала. Кислоталарға сыҙамлылыҡ айырмалары үҙ сиратында, әгәр аҙыҡ-түлектәге кислоталар тейешле кимәлдә буферланмаһа, культура мөхитендә сальмонелланы асыҡлауға йоғонто яһай ала (21, 105, 117–122). Рациондың физик формаһы (киҫәксәләр күләме буйынса) ашҡаҙан-эсәк юлдарында ҡырмыҫҡа кислотаһының сағыштырмаса булыуына ла йоғонто яһай ала (123).
Аҙыҡҡа өҫтәлгән ҡырмыҫҡа кислотаһының микробтарға ҡаршы эшмәкәрлеген оптимальлаштырыу стратегиялары ла бик мөһим. Юғары концентрацияһы кислотаһы өсөн тәҡдим ителгән юғары бысраныу аҙыҡ ингредиенттары алдынан аҙыҡ ҡатыштырыу өсөн потенциаль зыянды минималь кимәлгә еткерергә аҙыҡ тирмәне ҡорамалдары һәм проблемалар менән мал аҙығы тәмлелек (105). Джонс (51) һығымта яһаны: химик таҙартыу алдынан аҙыҡта булған сальмонеллаларҙы химик эшкәрткәндән һуң аҙыҡ менән бәйләнештә булған сальмонеллаларға ҡарағанда контролдә тотоу ауырыраҡ. Аҙыҡ тирмәнендә эшкәрткәндә аҙыҡ-түлекте термик эшкәртергә тәҡдим ителгән, аҙыҡ-түлектең сальмонелла менән бысраныуын сикләү өсөн ҡыҫылыу, әммә был аҙыҡ-түлек составына, киҫәксәләрҙең күләменә һәм тирмәнләү процесы менән бәйле башҡа факторҙарға бәйле (51). Кислоталар микробтарға ҡаршы эшмәкәрлеге лә температураға бәйле, органик кислоталар булғанда температураның күтәрелеүе Сальмонеллаға синергик тормошҡа ашырыу тәьҫире булыуы мөмкин, был Сальмонелланың шыйыҡ культураларында күҙәтелә (124, 125). Сальмонелла менән бысранған аҙыҡтарҙы бер нисә тикшеренеүҙең юғары температура аҙыҡ матрицаһында кислоталар һөҙөмтәлелеген арттырыуы тураһындағы төшөнсәне раҫлай (106, 113, 126). Амадо и др. (127) төрлө мал аҙыҡтарынан айырылған һәм кислоталы мал гранулаларына прививкаланған Salmonella enterica һәм Escherichia coli штаммдарында температура һәм кислотаның (ҡоротҡос йәки һөт кислотаһы) үҙ-ара тәьҫир итешеүен өйрәнеү өсөн үҙәк композит конструкция ҡулланған. Улар кислота һәм бактерия изолятының төрө менән бер рәттән микробтарҙы кәметергә йоғонто яһаусы өҫтөнлөклө фактор йылылыҡ тип һығымта яһай. Кислота менән синергик эффект әле лә өҫтөнлөк итә, шуға күрә түбән температура һәм кислота концентрацияһы ҡулланырға мөмкин. Әммә улар шулай уҡ ҡырмыҫҡа кислотаһы ҡулланылғанда синергик эффекттар һәр ваҡыт күҙәтелмәүен билдәләне, был уларҙы ҡырмыҫҡа кислотаһының юғары температурала осоу йәки аҙыҡ матрицаһы компоненттарының буферлаштырыу эффекты факторы булыуына шикләнергә этәрә.
Малдарға ашатыу алдынан аҙыҡтың һаҡлау ваҡытын сикләү — ашатыу ваҡытында малдың организмына аҙыҡ-түлек аша үткән ауырыу тыуҙырыусылар инеүен контролдә тотоу ысулдарының береһе. Әммә аҙыҡтағы кислота ашҡаҙан-эсәк юлдарына үткәс, ул микробтарға ҡаршы эшмәкәрлеген дауам итеүе ихтимал. Ашҡаҙан-эсәк юлдарында экзоген рәүештә индерелгән кислоталы матдәләрҙең микробтарға ҡаршы эшмәкәрлеге төрлө факторҙарға бәйле булыуы мөмкин, шул иҫәптән ашҡаҙан кислотаһы концентрацияһына, ашҡаҙан-эсәк юлдарының әүҙем урынына, ашҡаҙан-эсәк юлдарының рН-ына һәм кислород составына, хайуандың йәшенә һәм ашҡаҙан-эсәк юлдарының сағыштырмаса составына ( ашҡаҙан-эсәк юлдарының урынлашыуына һәм малдың өлгөргәнлегенә бәйле) (21, 24, 128—132). Бынан тыш, ашҡаҙан-эсәк юлдарында анаэроб микроорганизмдар резидент популяцияһы (улар өлгөргән һайын бер ашҡаҙанлы хайуандарҙа аҫҡы аш һеңдереүҙең доминант булып китә) ферментация аша органик кислоталар әүҙем етештерә, был үҙ сиратында шулай уҡ ваҡытлыса патогендарға антагонистик йоғонто яһай ала, улар гастро–эсәк юлдарында1 инә).
Тәүге тикшеренеүҙең күп өлөшө ҡоштар ашҡаҙан-эсәк юлдарында сальмонеллаларҙы сикләү өсөн органик кислоталар, шул иҫәптән формальдек ҡулланыуға йүнәлтелгән, был турала бер нисә тикшерелеүҙә ентекле һүҙ барған (12, 20, 21). Был тикшеренеүҙе бергә ҡарағанда, бер нисә төп күҙәтеү яһарға мөмкин. МакХан һәм Шотц (133) хәбәр итеүенсә, ҡырмыҫҡа һәм пропион кислотаһы менән туҡландырыу бактерия менән прививкаланған тауыҡтарҙа һуҡыр эсәктә Salmonella Typhimurium кимәлен кәметә һәм уларҙы 7, 14 һәм 21 көнлөктә һанлаштыра. Әммә Юм һ.б. (128) күҙәтеү С-14-маркировкалы пропионат, улар һығымта яһаны, тип бик аҙ пропионат рационында һуҡыр эсәккә етеүе мөмкин. Был ҡырмыҫҡа кислотаһы өсөн дә дөрөҫмө, юҡмы икәнлеген асыҡларға ҡала. Әммә күптән түгел Бурасса һ.б. (134) хәбәр итеүенсә, ҡырмыҫҡа һәм пропион кислотаһы менән туҡландырыу бактерия менән прививкаланған тауыҡтарҙа һуҡыр эсәктә Salmonella Typhimurium кимәлен кәметә, уларҙы 7, 14 һәм 21 көнлөк саҡта һанлаштыралар. (132) 6 аҙналыҡ үҫеш осоронда бройлер тауыҡтарын 4 г/т ҡырмыҫҡа кислотаһы менән туҡландырыу һуҡыр эсәктә S. Typhimurium концентрацияһын асыҡлау кимәленән түбәнерәккә тиклем кәметкәнен билдәләгән.
Рационда ҡырмыҫҡа кислотаһы булыуы ҡоштар ашҡаҙан-эсәк юлдарының башҡа өлөштәренә лә йоғонто яһауы ихтимал. Әл-Тарази һәм Әлшәүабке (134) ҡорт кислотаһы һәм пропион кислотаһы ҡатнашмаһы үҫемлектә һәм һуҡыр эсәктә Salmonella pullorum (S. PRlorum) бысраныуын кәметә алыуын күрһәткән. Томпсон һәм Хинтон (129) күҙәтеүенсә, сауҙала булған ҡорт кислотаһы һәм пропион кислотаһы ҡатнашмаһы үҫемлектәге һәм ҡорһаҡтағы ике кислотаның да концентрацияһын арттыра һәм вәкиллекле тәрбиәләү шарттарында in vitro моделендә Salmonella Enteritidis PT4 ҡаршы бактерицид була. Был төшөнсәне Bird һ.б.-ның in vivo мәғлүмәттәре раҫлай. (135) бройлер тауыҡтарының эсәр һыуына ҡырмыҫҡа кислотаһы өҫтәгән, уларҙы ташыу алдынан имитацияланған ураҙа тотоу осоронда бройлер тауыҡтары ҡош-ҡорт эшкәрткән заводҡа ташыу алдынан үткән ураҙаға оҡшаш. Эсәр һыуға ҡырмыҫҡа кислотаһы өҫтәү һөҙөмтәһендә культурала һәм эпидидимда S. Typhimurium һаны кәмей, ә S. Typhimurium-ыңғай культуралар йышлығы кәмей, әммә ыңғай эпидидимдар һаны юҡ (135). Органик кислоталарҙы аҫҡы ашҡаҙан-эсәк юлдарында әүҙем эшләгәндә һаҡлай алған тапшырыу системаларын эшләү һөҙөмтәлелекте арттырырға ярҙам итер. Мәҫәлән, ҡырмыҫҡа кислотаһын микроинкапсулировать итеү һәм уны аҙыҡҡа өҫтәү цекал составында Salmonella Enteritidis һанын кәметергә ярҙам итә (136). Әммә был хайуандар төрөнә ҡарап төрлөсә булыуы мөмкин. Мәҫәлән, Вәлиә һ.б. 137) 28 көнлөк сусҡаларҙа ҡырмыҫҡа кислотаһы, лимон кислотаһы һәм эфир майы капсулалары ҡатнашмаһы менән туҡландырылған һуҡыр эсәктә йәки лимфа төйөндәрендә сальмонеллалар кәмеүен күҙәтмәнеләр, һәм 14-се көндә нәжестә сальмонеллалар экскрецияһы кәмеһә лә, ул 28-се көндө нәжестә сальмонеллалар экскрецияһы кәмемәне. ҡамасаулай.
Малсылыҡта микробтарға ҡаршы агент булараҡ ҡырмыҫҡа кислотаһын өйрәнеүҙәр тәү сиратта аҙыҡ-түлек аша таралған сальмонеллаларға йүнәлтелгән булһа ла, ашҡаҙан-эсәк юлдарының башҡа патогендарына ла йүнәлтелгән ҡайһы бер тикшеренеүҙәр бар. Кованда һ.б. тарафынан үткәрелгән in vitro тикшеренеүҙәре. (68) ҡырмыҫҡа кислотаһы ашҡаҙан-эсәк юлдарында башҡа аҙыҡ-түлек аша таралған патогендарға ҡаршы ла һөҙөмтәле булыуы мөмкин тип фаразлай, шул иҫәптән Escherichia coli һәм Campylobacter jejuni. Элекке тикшеренеүҙәр күрһәтеүенсә, органик кислоталар (мәҫәлән, һөт кислотаһы) һәм ингредиент булараҡ ҡырмыҫҡа кислотаһы булған коммерция ҡатнашмалары ҡоштарҙа Campylobacter кимәлен кәметә ала (135, 138). Әммә, быға тиклем билдәләүенсә, Бейер һ.б. (67), ҡырмыҫҡа кислотаһын ҡулланыу микробтарға ҡаршы агент булараҡ Campylobacter һаҡлыҡ талап итә ала. Был табыш ҡоштарҙа рацион өҫтәү өсөн айырыуса проблемалы, сөнки ҡырмыҫҡа кислотаһы C. jejuni өсөн тын алыу энергияһының төп сығанағы булып тора. Бынан тыш, уның ашҡаҙан-эсәк нишаһының бер өлөшө ашҡаҙан-эсәк бактериялары етештергән ҡатнаш кислоталы әсетке продукттары менән метаболизм ҡапма-ҡаршы туҡланыу, мәҫәлән, формальдег (139) менән бәйле тип уйлана (139). Был ҡараштың ниндәйҙер нигеҙе бар. Сөнки формат C. jejuni өсөн химия тартыусы булып тора, формальдегидрогеназа һәм гидрогеназа дефекттары булған икеләтә мутанттар бройлер тауыҡтарында ҡырағай типтағы C. jejuni штаммдары менән сағыштырғанда цекаль колонизация тиҙлеген кәметә (140, 141). Тышҡы ҡырмыҫҡа кислотаһы өҫтәү тауыҡтарҙа C. jejuni тарафынан ашҡаҙан-эсәк юлдарының колонизацияһына ниндәй кимәлдә йоғонто яһауы әлегә асыҡланмаған. Ысын ашҡаҙан-эсәк формаль концентрацияһы башҡа ашҡаҙан-эсәк бактериялары тарафынан формаль катаболизмы йәки өҫкө ашҡаҙан-эсәк юлдарында формаль һеңдерелеүе арҡаһында түбәнерәк булыуы мөмкин, шуға күрә быға бер нисә үҙгәртеүсе йоғонто яһай ала. Бынан тыш, формальдек ҡайһы бер ашҡаҙан-эсәк бактериялары етештергән потенциаль әсетке продукты булып тора, был ашҡаҙан-эсәк формальдегының дөйөм кимәленә йоғонто яһай ала. Ашҡаҙан-эсәк составында формальдектың миҡдарын билдәләү һәм метагеномика ярҙамында формальдегидрогеназа гендарын асыҡлау формальдек етештереүсе микроорганизмдар экологияһының ҡайһы бер аспекттарына яҡтылыҡ индереүе ихтимал.
Рот и др. (142) бройлер тауыҡтарын энрофлоксацин антибиотикы йәки ҡырмыҫҡа, сироп һәм пропион кислоталары ҡатнашмаһы менән туҡландырыу антибиотикҡа тотороҡло киҫкен Escherichia coli таралыуына йоғонтоһон сағыштырған. көнлөк бройлер тауыҡтарының йыйылған фекал өлгөләрендә һәм 14 һәм 38 көнлөк бройлер тауыҡтарының цекал составы өлгөләрендә дөйөм һәм антибиотикҡа тотороҡло E. coli изоляттары иҫәпләнгән. E. coli изоляттары ампициллинға, цефотаксимға, ципрофлоксацинға, стрептомицинға, сульфаметоксазолға һәм тетрациклинға ҡаршы тороусанлыҡты һәр антибиотик өсөн алдан билдәләнгән өҙөклөктәр буйынса тикшергәндәр. Ҡасан тейешле E. coli популяциялары һанлы һәм характеристика бирелгән, ни энрофлоксацин, ни кислоталы коктейль өҫтәү үҙгәртә дөйөм һаны E. coli айырылған ceca 17- һәм 28 көнлөк бройлер тауыҡтар. Ҡоштарҙа энрофлоксацин менән туҡландырылған рационда ципрофлоксацин, стрептомицин, сульфаметоксазол һәм тетрациклинға ҡаршы тороусан киҫкен эсәк киҫәктәре кимәле күтәрелгән һәм цефотаксимға сыҙамлы киҫкен киҫкен киҫәктәр кимәле кәмегән. Ҡоштар менән туҡландырылған коктейль ампициллин һәм тетрациклинға ҡаршы тороусан E. coli һаны кәмегән, контроль һәм энрофлоксацин менән тулыландырылған ҡоштар менән сағыштырғанда. Ҡатнаш кислота менән туҡландырылған ҡоштарҙа шулай уҡ энрофлоксацин менән туҡландырылған ҡоштар менән сағыштырғанда һуҡыр эсәктә ципрофлоксацинға һәм сульфаметоксазолға тотороҡло E. coli һаны кәмегән. Кислоталар антибиотикҡа тотороҡло киҫкен киҫәктәрҙең дөйөм һанын кәметмәйенсә кәметкән механизмы әлегә асыҡланмаған. Әммә тикшеренеүҙең һөҙөмтәләре Рот һ.б. энрофлоксацин төркөмөндәгеләр менән тап килә. (142) Был антибиотикҡа ҡаршы тороусанлыҡ гендарының E. coli-ла таралыуын кәметкән күрһәткес булыуы мөмкин, мәҫәлән, Cabezon һәм башҡалар тарафынан һүрәтләнгән плазмидтарға бәйле ингибиторҙар. (143). Ҡош-ҡорттоң ашҡаҙан-эсәк популяцияһында плазмидтар ярҙамында антибиотиктарға ҡаршы тороусанлыҡты ҡырмыҫҡа кислотаһы кеүек аҙыҡ өҫтәмәләре булғанда плазмидтар ярҙамында антибиотиктарға ҡаршы тороусанлыҡты тәрән анализлау һәм ашҡаҙан-эсәк резистомын баһалау юлы менән был анализды артабан нығытыу ҡыҙыҡлы булыр ине.
Патогендарға ҡаршы оптималь микробтарға ҡаршы аҙыҡ өҫтәмәләрен эшләү идеаль осраҡта дөйөм ашҡаҙан-эсәк флораһына, бигерәк тә хужа өсөн файҙалы тип иҫәпләнгән микробиотаға минималь йоғонто яһарға тейеш. Әммә экзоген рәүештә индерелгән органик кислоталар резидент ашҡаҙан-эсәк микробиотаһына зыянлы йоғонто яһай һәм ниндәйҙер кимәлдә уларҙы патогендарҙан һаҡлау үҙенсәлектәрен кире ҡаға ала. Мәҫәлән, Томпсон һәм Хинтон (129) ҡырмыҫҡа һәм пропион кислоталары ҡатнашмаһы менән туҡландырылған йомортҡа һалыусы тауыҡтарҙа һөт кислотаһы кимәленең кәмеүен күҙәтә, был экзоген органик кислоталар культурала булыуы культурала лактобациллалар һанының кәмеүенә килтерә тип фаразлай. Уңыш лактобациллалары сальмонеллаға ҡаршы кәртәләр тип иҫәпләнә, шуға күрә был резидент үҫемлек микробиотаһын боҙоу ашҡаҙан-эсәк юлдарында сальмонелла колонизацияһын уңышлы кәметергә зыян килтерергә мөмкин (144). Ачикгоз и др. асыҡланған, ҡоштар аҫҡы ашҡаҙан-эсәк юлдары эффекты түбәнерәк булыуы мөмкин. (145) 42 көнлөк бройлер тауыҡтарында ҡырмыҫҡа кислотаһы менән кислоталы һыу эскән дөйөм эсәк флораһында йәки Escherichia coli һанында айырма табылмаған. Авторҙар был форматтың өҫкө ашҡаҙан-эсәк юлдарында алмашыныуы менән бәйле булыуы мөмкин тип фаразлай, сөнки башҡа тикшеренүселәр экзоген рәүештә ҡыҫҡа сылбырлы май кислоталары (SCFA) менән индерелә (128, 129).
Ҡырмыҫҡа кислотаһын ниндәйҙер форма аша һаҡлау инкапсуляция ярҙам итер, бәлки, уның аҫҡы ашҡаҙан-эсәк юлдарына барып етеү. (146) билдәләне, микроинкапсулированный ҡырмыҫҡа кислотаһы һиҙелерлек арттырҙы дөйөм ҡыҫҡа сылбырлы май кислотаһы (SCFA) составы сусҡа һуҡыр эсәктә сусҡалар менән сағыштырғанда, һаҡланмаған ҡырмыҫҡа кислотаһы менән туҡландырылған. Был һөҙөмтә авторҙарҙы, әгәр ҙә ҡорт кислотаһы дөрөҫ һаҡланһа, ашҡаҙан-эсәк юлдарының аҫҡы өлөшөнә һөҙөмтәле барып етә ала, тип фаразларға этәрҙе. Әммә тағы бер нисә параметр, мәҫәлән, формальдек һәм лактат концентрацияһы, контроль рацион менән туҡландырылған сусҡаларҙағынан юғарыраҡ булһа ла, һаҡланмаған формальдек рационы менән туҡландырылған сусҡаларҙағынан статистик яҡтан айырылмай. Һаҡланмаған һәм һаҡланған ҡырмыҫҡа кислотаһы менән туҡландырылған сусҡаларҙа һөт кислотаһы өс тапҡырға тиерлек артһа ла, лактобациллалар һаны ике дауалау менән дә үҙгәрмәгән. Айырмалар һуҡыр эсәктәге башҡа һөт кислотаһы етештереүсе микроорганизмдар өсөн нығыраҡ һиҙелерлек булыуы мөмкин (1) был ысулдар менән асыҡланмаған һәм/йәки (2) уларҙы матдәләр алмашыныуы эшмәкәрлеге йоғонто яһай, шуның менән әсетке ҡалыптарын үҙгәртә, резидент лактобациллалар күберәк һөт кислотаһы етештерә.
Аҙыҡ өҫтәмәләренең хужалыҡ малдарының ашҡаҙан-эсәк юлдарына тәьҫирен анығыраҡ өйрәнеү өсөн юғары асыҡлыҡтағы микробтарҙы асыҡлау ысулдары кәрәк. Һуңғы бер нисә йылда 16S РНК генының киләһе быуын секвенированиеһы (NGS) микробиом таксондарын асыҡлау һәм микробтар берләшмәләренең төрлөлөгөн сағыштырыу өсөн ҡулланыла (147), был диетик аҙыҡ өҫтәмәләре һәм ашҡаҙан-эсәк хайуандар микробиотаһы булараҡ аҙыҡ-түлектең суббиотаһы араһындағы үҙ-ара тәьҫир итешеүҙе яҡшыраҡ аңлау мөмкинлеген бирә.
Бер нисә тикшеренеүҙең микробиом секвенирование ҡулланылған баһалау өсөн яуап тауыҡ ашҡаҙан-эсәк микробиомы формат өҫтәү. Окли и др. (148) 42 көнлөк бройлер тауыҡтарында тикшеренеүҙе үткәргән, уларҙы эсәр һыуҙа йәки аҙыҡта ҡорт кислотаһы, пропион кислотаһы һәм урта сылбырлы май кислоталарының төрлө комбинациялары менән тулыландырғандар. Иммунизацияланған тауыҡтарҙы налидикс кислотаһына тотороҡло Salmonella typhimurium штаммы менән даулайҙар һәм уларҙы 0, 7, 21 һәм 42 көнлөк саҡта цекаларын сығаралар. 454 пиросеквенирование өсөн цекал өлгөләре әҙерләнгән һәм секвенирование һөҙөмтәләре классификациялау һәм оҡшашлыҡты сағыштырыу өсөн баһаланған. Ғөмүмән, дауалауҙар цекал микробиомына йәки S. Typhimurium кимәленә һиҙелерлек йоғонто яһамаған. Әммә ҡоштар олоғайған һайын дөйөм сальмонеллаларҙы асыҡлау кимәле кәмей, был микробиомдың таксономик анализы раҫлай, ваҡыт үткән һайын сальмонелла эҙмә-эҙлеклелектәренең сағыштырмаса күплеге лә кәмей. Авторҙар билдәләүенсә, бройлерҙар ҡартайған һайын цекаль микробтар популяцияһының төрлөлөгө арта, ашҡаҙан-эсәк флораһында иң әһәмиәтле үҙгәрештәр бөтә дауалау төркөмдәрендә күҙәтелә. Һуңғы тикшеренеүҙең һөҙөмтәләре буйынса, Ху һ.б. (149) эсәр һыу һәм туҡландырыу рационы ҡатнашмаһы менән тулыландырылған органик кислоталар (ҡоротҡос кислотаһы, сироп кислотаһы, пропион кислотаһы, һәм аммиак форматы) һәм вирджиниамицин эффектын сағыштырҙы cecal микробиом өлгөләре бройлер тауыҡтарҙан йыйылған ике этапта (1-21 көн һәм da22ys). көнлөктә дауаланған төркөмдәр араһында цекаль микробиом төрлөлөгөндә ҡайһы бер айырмалар күҙәтелһә лә, 42 көндә α- йәки β-бактериялар төрлөлөгөндә айырмалар асыҡланмаған. көнлөк йәштә айырмалар булмауын иҫәпкә алып, авторҙар үҫеш өҫтөнлөгө оптималь төрлө микробиомдың иртәрәк барлыҡҡа килгәне менән бәйле булыуы ихтимал тип фаразлай.
Микробиом анализы тик цекаль микробтар берләшмәһенә генә иғтибар йүнәлткәндә ашҡаҙан-эсәк юлдарында диетик органик кислоталар эффектының күпселеге ҡайҙа осрауын сағылдырмауы ихтимал. Бройлер тауыҡтарының өҫкө ашҡаҙан-эсәк юлдары микробиомы диетик органик кислоталар тәьҫиренә һиҙгерерәк булыуы ихтимал, тип фаразлай Юм һ.б. (128). Юм и др. (128) экзоген өҫтәлгән пропионаттың күпселек өлөшө ҡоштарҙа өҫкө ашҡаҙан-эсәк юлдарында һеңдерелгәнен күрһәткән. Ашҡаҙан-эсәк микроорганизмдарына характеристика биреүҙең һуңғы тикшеренеүҙәре лә был фекерҙе раҫлай. Нава и др. (150) күрһәткәнсә, органик кислоталар ҡатнашмаһы [DL-2-гидрокси-4(метилтио)май кислотаһы], ҡырмыҫҡа кислотаһы һәм пропион кислотаһы (HFP) эсәк микробиотаһына йоғонто яһай һәм тауыҡтар илеумында Lactobacillus колонизацияһын арттыра. Һуңғы ваҡытта Гударзи Борожени һ.б. (150) күрһәткәнсә, органик кислота ҡатнашмаһы [DL-2-гидрокси-4(метилтио)май кислотаһы], ҡырмыҫҡа кислотаһы һәм пропион кислотаһы (HFP) эсәк микробиотаһына йоғонто яһай һәм тауыҡтар илеумында Lactobacillus колонизацияһын арттыра. (151) бройлер тауыҡтарын 35 көн дауамында ике концентрацияла (0,75% һәм 1,50%) ҡорт кислотаһы һәм пропион кислотаһы ҡатнашмаһы менән туҡландырыуҙы өйрәнгән. Тәжрибә аҙағында үҫемлек, ашҡаҙан, дисталь өстән ике өлөшө илеум һәм һуҡыр эсәк алынған һәм RT-PCR ярҙамында махсус ашҡаҙан-эсәк флораһын һәм метаболиттарын миҡдар анализы өсөн өлгөләр алынған. Культурала органик кислоталар концентрацияһы Lactobacillus йәки Bifidobacterium күплегенә йоғонто яһамай, ә Clostridium популяцияһын арттыра. Илеумда үҙгәрештәр тик лактобациллалар һәм энтеробактериялар кәмеүе генә була, ә һуҡыр эсәктә был флора үҙгәрешһеҙ ҡала (151). Органик кислота өҫтәүҙең иң юғары концентрацияһында культурала дөйөм һөт кислотаһы концентрацияһы (D һәм L) кәмей, ҡорһаҡта ике органик кислотаның да концентрацияһы кәмей, ә һуҡыр эсәктә органик кислоталар концентрацияһы түбәнерәк була. Илеумда үҙгәрештәр булмаған. Ҡыҫҡа сылбырлы май кислоталарына (SCFA) килгәндә, органик кислоталар менән туҡландырылған ҡоштарҙа үҫемлектәрҙә һәм ҡорһаҡтарҙа берҙән-бер үҙгәреш пропионат кимәлендә булған. Органик кислотаның түбән концентрацияһы менән туҡландырылған ҡоштарҙа уңышта пропионат ун тапҡырға тиерлек артҡан, ә органик кислотаның ике концентрацияһы менән туҡланған ҡоштарҙа ҡорһаҡта пропионат һигеҙ һәм ун биш тапҡырға артҡан. Илеумда ацетаттың артыуы ике тапҡырҙан да кәмерәк булған. Ғөмүмән, был мәғлүмәттәр тышҡы органик кислоталар ҡулланыу эффекттарының күбеһе уңышта күренә, шул уҡ ваҡытта органик кислоталар аҫҡы ашҡаҙан-эсәк микробтар берләшмәһенә минималь йоғонто яһай, был өҫкө ашҡаҙан-эсәк резидент флораһының әсетке ҡалыптары үҙгәртелгән булыуы мөмкин тип фаразлай.
Аңлашыла, микробиомға тәрән характеристика бирергә кәрәк, микробтар ашҡаҙан-эсәк юлдары буйлап форматҡа яуап биреүҙе тулыһынса асыҡлау өсөн. Ашҡаҙан-эсәк юлдарының айырым бүлектәренең, бигерәк тә культура кеүек өҫкө бүлектәрҙең микроб таксономияһын тәрән анализлау микроорганизмдар төркөмдәренең айырым өлөшөн һайлауҙа артабанғы төшөнсә бирергә мөмкин. Уларҙы матдәләр алмашыныуы һәм фермент эшмәкәрлеге шулай уҡ ашҡаҙан-эсәк юлдарына ингән патогендар менән антагонистик бәйләнешкә эйә булыу-булмауын билдәләй ала. Ҡоштар ғүмере дауамында кислоталы химик өҫтәмәләргә дусар булыу күберәк “кислотаға сыҙамлы” резидент бактериялар һайлаймы, был бактериялар булыуы һәм/йәки метаболизм эшмәкәрлеге патогенға өҫтәмә ҡорһаҡ кәртәһе булып торамы икәнлеген асыҡлау өсөн метагеномик анализдар үткәреү ҡыҙыҡлы булыр ине.
Ҡырмыҫҡа кислотаһы оҙаҡ йылдар мал аҙығында химик өҫтәмә булараҡ һәм силос әселәткес булараҡ ҡулланыла. Уның төп ҡулланыуҙарының береһе — аҙыҡтағы патогендар һанын сикләү һәм уларҙы артабан ҡоштар ашҡаҙан-эсәк юлдарында колонизациялау өсөн микробтарға ҡаршы тәьҫире. In vitro тикшеренеүҙәре күрһәтеүенсә, ҡырмыҫҡа кислотаһы сальмонелла һәм башҡа патогендарға ҡаршы сағыштырмаса һөҙөмтәле микробтарға ҡаршы агент булып тора. Әммә аҙыҡ матрицаларында ҡырмыҫҡа кислотаһын ҡулланыу аҙыҡ ингредиенттарында органик матдәләрҙең күп булыуы һәм уларҙы потенциаль буферлаштырыу һәләте менән сикләнергә мөмкин. Ҡырмыҫҡа кислотаһы аҙыҡ йәки эсәр һыу аша ашағанда сальмонелла һәм башҡа патогендарға антагонистик тәьҫир итә кеүек. Әммә был антагонизм тәү сиратта өҫкө ашҡаҙан-эсәк юлдарында була, сөнки пропион кислотаһы кеүек аҫҡы ашҡаҙан-эсәк юлдарында ҡырмыҫҡа кислотаһы концентрацияһы кәмеүе мөмкин. Ҡоротҡос кислотаһын инкапсуляция аша һаҡлау концепцияһы аҫҡы ашҡаҙан-эсәк юлдарына күберәк кислота еткереүҙең потенциаль алымдарын тәҡдим итә. Бынан тыш, тикшеренеүҙәр күрһәтеүенсә, органик кислоталар ҡатнашмаһы ҡошсолоҡтоң эшмәкәрлеген яҡшыртыуҙа бер кислота индереүгә ҡарағанда һөҙөмтәлерәк (152). Ашҡаҙан-эсәк юлдарындағы кампилобактериялар формальдегҡа төрлөсә яуап бирергә мөмкин, сөнки ул формальдекты электрон доноры булараҡ ҡуллана ала, ә формальдек уның төп энергия сығанағы булып тора. Ашҡаҙан-эсәк юлдарында формальдек концентрацияһын арттырыу Campylobacter өсөн файҙалы булырмы, аныҡ түгел, һәм был формальдекты субстрат итеп ҡуллана алған башҡа ашҡаҙан-эсәк флораһына бәйле булмауы ла ихтимал.
Ашҡаҙан-эсәк ҡырмыҫҡа кислотаһының патоген булмаған резидент ашҡаҙан-эсәк микробтарына тәьҫирен тикшерер өсөн өҫтәмә тикшеренеүҙәр кәрәк. Беҙ ашҡаҙан-эсәк микробиомы ағзаларын боҙмайынса, хужа өсөн файҙалы булған патогендарҙы һайлап алыуҙы хуп күрәбеҙ. Әммә бының өсөн был резидент ашҡаҙан-эсәк микробтар берләшмәләренең микробиом эҙмә-эҙлеген тәрән анализлау талап ителә. Ҡырмыҫҡа кислотаһы менән эшкәртелгән ҡоштарҙа цекаль микробиом буйынса ҡайһы бер тикшеренеүҙәр баҫылып сыҡһа ла, өҫкө ашҡаҙан-эсәк микробтар берләшмәһенә күберәк иғтибар бирергә кәрәк. Микроорганизмдарҙы асыҡлау һәм ҡорт кислотаһы булғанда йәки булмағанда ашҡаҙан-эсәк микробтары берләшмәләре араһындағы оҡшашлыҡтарҙы сағыштырыу тулы булмаған тасуирлама булыуы ихтимал. Композиция яғынан оҡшаш төркөмдәр араһындағы функциональ айырмалыҡтарҙы характерлау өсөн өҫтәмә анализдар, шул иҫәптән метаболомика һәм метагеномика кәрәк. Бындай характеристика ашҡаҙан-эсәк микробтары берләшмәһе һәм ҡоштар ҡорт кислотаһы нигеҙендәге яҡшыртыусыларға яуап биргән эшмәкәрлек араһындағы бәйләнеште асыҡлау өсөн үтә мөһим. Ашҡаҙан-эсәк функцияһын анығыраҡ характерлау өсөн бер нисә алымды берләштереү органик кислоталар өҫтәү стратегияһын һөҙөмтәлерәк эшләү мөмкинлеген бирергә һәм, ниһайәт, ҡоштар һаулығын һәм эшмәкәрлеген оптималь күҙаллауҙы яҡшыртырға тейеш, шул уҡ ваҡытта аҙыҡ-түлек хәүефһеҙлеге хәүефтәрен сикләй.
С.Р. был рецензияны Д.Д. һәм К.Р. ярҙамында яҙған. Был рецензияла тәҡдим ителгән хеҙмәткә бөтә авторҙар ҙа ҙур өлөш индергән.
Авторҙар был тикшерелеүҙе яҙыу һәм баҫтырып сығарыу башланғысы өсөн Anitox корпорацияһынан финанслау алыуын иғлан итә. Был тикшерелгән мәҡәләлә әйтелгән фекерҙәргә һәм һығымталарға ла, уны баҫтырып сығарыу тураһындағы ҡарарға ла финанслаусылар йоғонто яһаманы.
Ҡалған авторҙар тикшеренеүҙең ниндәй ҙә булһа коммерция йәки финанс мөнәсәбәттәре булмағанда үткәрелгәнен иғлан итә, уларҙы потенциаль мәнфәғәттәр конфликты тип аңларға мөмкин.
Доктор Д.Д. Арканзас университеты аспирантураһы ярҙамын танырға теләйем аша абруйлы уҡытыусылар стипендияһы, шулай уҡ Арканзас университеты күҙәнәк һәм молекуляр биология программаһы һәм аҙыҡ-түлек фәндәре кафедраһы даими ярҙам. Өҫтәүенә, авторҙар был рецензияны яҙыуҙа тәүге ярҙам өсөн Anitox-ҡа рәхмәт белдерә.
1. Дибнер Дж. Дж., Ричардс Дж. Д. Ауыл хужалығында үҫешкә булышлыҡ итеүсе антибиотиктарҙы ҡулланыу: тарихы һәм тәьҫир итеү механизмдары. Ҡошсолоҡ фәндәре (2005) 84: 634-43. 10.1093/пс/84.4.634
2. Джонс Ф.Т., Рик С.К. Ҡош аҙығында микробтарға ҡаршы үҫеш һәм күҙәтеү тарихы. Ҡошсолоҡ фәне (2003) 82: 613-7. 10.1093/пс/82.4.613
3. Брум Л.Дж. Антибиотик үҫеш промоторҙарының субингибитор теорияһы. Ҡошсолоҡ фәндәре (2017) 96: 3104-5. 10.3382/пс/пекс114
4. Сорум Х, Л'Абе-Лунд Т.М. Аҙыҡ-түлек менән таралған бактерияларҙа антибиотиктарға ҡаршы тороусанлыҡ — глобаль бактериаль генетик селтәрҙәрҙә боҙолоуҙар эҙемтәләре. Халыҡ-ара аҙыҡ-түлек микробиологияһы журналы (2002) 78:43–56. 10.1016/S0168-1605(02)00241-6.
5. Ван Иммерсель Ф., Кауварц К., Девризе Л.А., Хезеброек Ф., Дукатель Р. Аҙыҡ-түлектәге сальмонеллаларҙы контролдә тотоу өсөн аҙыҡ өҫтәмәләре. 2002 йылда ҡошсолоҡ фәндәре буйынса донъя журналы (58:501–13). 10.1079/ВПС20020036
6. Ангуло Ф.Дж., Бейкер Н.Л., Олсен С.Дж., Андерсон А., Барретт Т.Дж. Ауыл хужалығында микробтарға ҡаршы ҡулланыу: микробтарға ҡаршы тороусанлыҡтың кешегә күсеүен контролдә тотоу. 2004 йылда балалар йоғошло ауырыуҙары буйынса семинарҙар 15:78–85. 10.1053/j.spid.2004.01.010
7. Лекшми М, Аммини П, Кумар С, Варела М.Ф. Аҙыҡ-түлек етештереү мөхиттәре һәм хайуандарҙан алынған кеше патогендарында микробтарға ҡаршы тороусанлыҡ эволюцияһы. Микробиология (2017) 5:11. 10.3390/микроорганизмдар5010011
8. Лоуренсо Дж.М., Зайдель Д.С., Каллауэй Т.Р. 9-сы бүлек: Антибиотиктар һәм эсәктәр функцияһы: тарихы һәм бөгөнгө хәле. In: Рикке С.К., ред. Ҡоштарҙа эсәктәрҙең һаулығын яҡшыртыу. Кембридж: Берли Додд (2020). 189—204-се биттәр. 10.19103/АС2019.0059.10
9. Рик С.К. 8-се һан: Аҙыҡ гигиенаһы. In: Девульф Дж., ван Иммерцел Ф., ред. Малсылыҡта һәм ветеринарияла биохәүефһеҙлек. Левен: АККО (2017). 144—76-сы биттәр.