Райна Сингхви Джайндың бал ҡорттарына аллергияһы бар. Аяғының ҡырҡа ауыртыуы уға бер нисә аҙна эшләргә ҡамасаулай.
Әммә был 20 йәшлек социаль эшҡыуарҙы тиҫтәләрсә йылдар дауамында популяциялары кәмегән был мөһим асыҡлаусыларҙы ҡотҡарыу миссияһында туҡтатманы.
Донъялағы культураларҙың 75 проценты самаһы, өлөшләтә булһа ла, ҡорт кеүек асыҡлаусыларға бәйле. Улар тарҡалыуы беҙҙең бөтә экосистемаға ҙур йоғонто яһауы ихтимал. “Беҙ бөгөн бында бал ҡорттары арҡаһында”, – ти Джейн. "Улар беҙҙең ауыл хужалығы системаһының, үҫемлектәребеҙҙең арҡаһы, улар арҡаһында аҙыҡ-түлек бар".
Коннектикут штатында төпләнгән һинд иммигранттарының ҡыҙы Джейн ата-әсәһе уны ни тиклем бәләкәй булмаһын, тормоштоң ҡәҙерен белергә өйрәткән, ти. Өйҙә ҡырмыҫҡа булһа, йәшәй алһын өсөн тышҡа сығарырға ҡушасаҡтар, тигән.
Шуға күрә 2018 йылда Джейн умарталыҡҡа барып, үле бал ҡорттары өйөмөн күргәс, нимә булғанын белергә тыумыштан килгән ынтылыш барлыҡҡа килгән. Асҡан нәмәләр уны аптырашта ҡалдырҙы.
”Бал ҡорттарының кәмеүе өс фактор һөҙөмтәһе: паразиттар, пестицидтар һәм насар туҡланыу”, – ти Колорадо Боулдер университетының Биологик сиктәр институты энтомология профессоры Сэмюэль Рэмси.
Өс Ps, алыҫҡа ҙур өлөш индереүсе паразиттар, Рэмзи әйтә, атап әйткәндә, тип аталған клещ Varroa. Тәүге тапҡыр 1987 йылда АҠШ-та табыла, хәҙер илдең һәр умартаһында тиерлек осрай.
Рэмзи үҙенең тикшеренеүендә клещтар бал ҡорттары бауыры менән туҡланыуына иғтибар итә, был уларҙы башҡа клещтарға ҡаршы нығыраҡ бирешә, иммун системаһына һәм туҡлыҡлы матдәләр һаҡлау һәләтенә зыян килтерә. Был паразиттар шулай уҡ үлемесле вирустар тарата, осоуҙы боҙа, ахыр сиктә тотош колониялар үлеменә килтерә ала.
Юғары класта фән уҡытыусыһынан илһамланып, Джайн кесе класта уҡығанда варроа клещының зарарланыуын бөтөрөү юлдарын эҙләй башлай. Күп һынауҙарҙан һуң, ул HiveGuard тигән 3D-баҫма тимол тигән ағыулы булмаған ботаник инсектицид менән ҡапланған һыҙыҡты уйлап сығара.
“Бал ҡорто подъезд аша үткәндә, тимол ҡорттоң тәненә һөртөлгән һәм һуңғы концентрация варроа клещын үлтерә, әммә ҡортто зыян күрмәй ҡалдыра”, – ти Джейн.
2021 йылдың мартынан алып 2 меңгә яҡын умартасы ҡоролманың бета-версияһын һынай, ә Джейн уны быйыл аҙаҡ рәсми рәүештә сығарырға уйлай. Йыйылған мәғлүмәттәр ул әлегә тиклем күрһәтә 70% кәметергә варроа клещ заражение өс аҙнанан һуң ҡуйылғандан һуң бер ниндәй ҙә хәбәр итеү ян-яҡ эффекттар.
Тимол һәм башҡа тәбиғи рәүештә осраған акарицидтар, мәҫәлән, щавели кислотаһы, ҡырмыҫҡа кислотаһы, ҡымыҙ эшкәртелеү барышында умарта эсенә таҫмаларҙа йәки лотоктарҙа һалына. Шулай уҡ синтетик ярҙамсы матдәләр бар, улар, ғөмүмән, һөҙөмтәлерәк, әммә экологияға зыян килтерә, ти Рэмзи. Ул Джейнға ҡорттарҙы һәм тирә-яҡ мөхитте ян-яҡ эффекттарҙан һаҡлау менән бер рәттән клещтарға йоғонтоно максималь кимәлгә еткергән ҡоролма булдырыуҙа тапҡырлығы өсөн рәхмәт белдерә.
Бал ҡорттары ер йөҙөндә иң һөҙөмтәле асыҡлаусылар иҫәбенә инә. Уларҙы индереү 130-ҙан ашыу төр емеш-еләк, йәшелсә һәм йөҙөм өсөн кәрәк, шул иҫәптән миндаль, клюква, кабачок һәм авокадо. Шуға күрә киләһе тапҡыр алма тешләп йәки бер йотом кофе эсһәң, барыһы ла бал ҡорттары арҡаһында, ти Джейн.
Беҙ ашаған ризыҡтың өстән бер өлөшө хәүеф аҫтында, сөнки климат көрсөгө күбәләктәр һәм ҡорттар ғүмеренә ҡурҡыныс янай .
USDA иҫәпләүенсә, АҠШ-та ғына бал ҡорттары йыл һайын 15 миллиард долларлыҡ культураларҙы асыҡлай. Был культуралар араһында күптәре бөтә ил буйынса тапшырылған идара итеүсе бал ҡорттары хеҙмәттәре ярҙамында асыҡлана. Бал ҡорттары популяцияларын һаҡлау ҡиммәтләнгән һайын, был хеҙмәттәр ҙә ҡиммәтләнә, ти Рэмзи, ҡулланыусылар хаҡтарына туранан-тура йоғонто яһай.
Әммә Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының Аҙыҡ-түлек һәм ауыл хужалығы ойошмаһы иҫкәртә: әгәр бал ҡорттары һаны кәмеүен дауам итһә, иң ҡот осҡос эҙемтә аҙыҡ-түлек сифатына һәм хәүефһеҙлегенә етди хәүеф тыуҙырасаҡ.
HiveGuard – Джейндың бал ҡорттарына ярҙам итеү өсөн эшҡыуарлыҡ идеяларын ҡулланыу ысулдарының береһе генә. 2020 йылда ул Queen Bee һаулыҡ өсөн өҫтәмә компанияға нигеҙ һала, унда бал һәм бал ҡорто продукцияһы булған файҙалы эсемлектәр һата. Һатылған һәр шешәгә “Киләсәк өсөн ағастар” коммерцияға ҡарамаған ойошмаһы аша асыҡлаусы ағас ултыртыла, ул Сахаранан көньяҡтараҡ урынлашҡан Африкала фермер ғаиләләре менән эшләй.
“Минең тирә-яҡ мөхиткә иң ҙур өмөтөм – тигеҙлекте тергеҙеү һәм тәбиғәт менән гармонияла йәшәү”, – ти Джейн.
Ул мөмкин, әммә бының өсөн төркөм фекерләүе талап ителәсәк, тип иҫәпләй. “Кешеләр социаль конструкция булараҡ бал ҡорттарынан күп нәмәгә өйрәнә ала”, – тип өҫтәне ул.
”Нисек улар бергә эшләй ала, улар нисек көс бирә ала һәм улар нисек ҡорбандар өсөн колонияның алға китеш.”
© 2023 Кабель яңылыҡтар селтәре. Уорнер Брос корпорацияһы асышы. Бөтә хоҡуҡтар һаҡлана. CNN Санс TM һәм © 2016 Кабель яңылыҡтар селтәре.