Оксалаттар күпселек кешеләр өсөн ярай, әммә эсәктәрҙең эшмәкәрлеге үҙгәргән кешеләр уларҙы ҡулланыуҙы сикләргә теләйҙер. Тикшеренеүҙәр оксалаттар аутизм йәки хроник вагиналь ауыртыу тыуҙырыуын күрһәтмәй, әммә улар ҡайһы бер кешеләрҙә бөйөрҙә таштар барлыҡҡа килтереүҙең хәүефен арттырыуы ихтимал.
Үҫемел кислотаһы — күп үҫемлектәрҙә, шул иҫәптән япраҡлы йәшелсә, йәшелсә, емеш-еләк, какао, йөҙөм һәм орлоҡтарҙа осрай торған органик берләшмә (1).
Үҫемлектәрҙә йыш ҡына минералдар менән берләшеп, оксалаттар барлыҡҡа килтерә. “Оксаловая кислота” һәм “оксалат” терминдары туҡланыу фәнендә бер-береһен алмаштырып ҡулланыла.
Һеҙҙең организм үҙ аллы оксалаттар етештерә ала йәки уны аҙыҡ-түлектән ала. С витамины шулай уҡ матдәләр алмашыныуы аша оксалатҡа әйләнергә мөмкин (2).
Ҡасан ашағанда, оксалаттар минералдар менән берләшеп, берләшмәләр барлыҡҡа килтерә ала, шул иҫәптән кальций оксалат һәм тимер оксалат. Ул башлыса йыуан эсәктә осрай, шулай уҡ бөйөрҙәрҙә һәм һейҙек юлдарының башҡа өлөштәрендә лә осрауы мөмкин.
Әммә һиҙгер кешеләр өсөн оксалаттар күп булған рацион бөйөрҙә таштар һәм башҡа һаулыҡ проблемалары хәүефен арттырыуы ихтимал.
Оксалат — үҫемлектәрҙә булған органик кислота, әммә уны организм да синтезлай ала. Ул минералдарға бәйләнә һәм бөйөрҙә таш барлыҡҡа килтереүҙе һәм башҡа һаулыҡ проблемаларын бәйләй.
Оксалаттар менән бәйле һаулыҡ өсөн төп мәсьәләләрҙең береһе – улар эсәктәрҙәге минералдарға бәйләнеп, организмға үҙләштереүгә юл ҡуймай.
Мәҫәлән, шпинат кальцийға һәм оксалаттарға бай, улар организмға кальцийҙы күпләп үҙләштерергә ҡамасаулай (4).
Әммә шуны иҫтә тотоу мөһим: аҙыҡ-түлектәге ҡайһы бер минералдар ғына оксалаттарға бәйләнә.
Шпинаттан кальций үҙләштереү кәмеһә лә, һөт менән шпинатты бергә ҡулланыу һөттән кальций үҙләштереүгә йоғонто яһамай (4).
Оксалаттар эсәктәрҙәге минералдарға бәйләнеп, ҡайһы берҙәренең үҙләштерелеүенә ҡамасаулай ала, бигерәк тә клетчатка менән бергә ҡулланылғанда.
Ғәҙәттә, кальций һәм аҙ миҡдарҙа оксалат һейҙек юлдарында бергә була, әммә улар иретелгән килеш ҡала һәм бер ниндәй ҙә проблема тыуҙырмай.
Әммә ҡайһы берҙә улар берләшеп кристалдар барлыҡҡа килтерә. Ҡайһы бер кешеләрҙә был кристалдар таш барлыҡҡа килтерергә мөмкин, бигерәк тә оксалат кимәле юғары һәм һейҙек сығарыу түбән булһа (1).
Ғәҙәттә, бәләкәй таштар бер ниндәй ҙә проблема тыуҙырмай, әммә ҙур таштар уретра аша үткәндә ныҡ ауыртыу, күңел ҡайнауы, һейҙектә ҡан барлыҡҡа килтерергә мөмкин.
Шуға күрә бөйөрҙә таштар булған кешеләргә оксалаттар күп булған аҙыҡтарҙы кәметергә кәңәш итергә мөмкин (7, 8).
Әммә бөйөрҙә таш булған бөтә пациенттарға ла оксалаттарҙы тулыһынса сикләү кәңәш ителмәй инде. Сөнки һейҙектә булған оксалаттың яртыһы аҙыҡтан үҙләштерелгән түгел, ә организм тарафынан етештерелә (8, 9).
Хәҙер күпселек урологтар тик һейҙектә оксалат кимәле күтәрелгән пациенттарға ғына ҡәтғи түбән оксалатлы диета (көнөнә 100 мг-нан кәмерәк) тәғәйенләй (10, 11).
Шуға күрә ваҡыты-ваҡыты менән тикшереп, күпме сикләү кәрәклеген асыҡлау мөһим.
Оксалаттар күп булған аҙыҡ-түлек һиҙгер кешеләрҙә бөйөрҙә таш барлыҡҡа килтереүҙең хәүефен арттырыуы ихтимал. Оксалаттар ҡулланыуҙы сикләү буйынса тәҡдимдәр һейҙектәге оксалат кимәленә нигеҙләнә.
Башҡалар оксалаттар вульводиния менән бәйле булыуы мөмкин тип фаразлай, был хроник, аңлашылмаған ҡыуышлыҡ ауыртыуы менән билдәләнә.
Тикшеренеүҙең һөҙөмтәләренә таянып, тикшеренүселәр ике хәлдең дә диетик оксалаттар арҡаһында килеп сығыуы ихтимал түгел, тип иҫәпләй (12, 13, 14).
Әммә 1997 йылда үткәрелгән тикшеренеүҙең һөҙөмтәләре буйынса, вульводиния менән ауырыған 59 ҡатын-ҡыҙҙы түбән оксалатлы диета һәм кальций өҫтәмәләре менән дауалайҙар, дүрттән бер өлөшө тиерлек симптомдарының яҡшырыуын кисергән (14).
Тикшеренеүҙең авторҙары диетик оксалаттар сирҙе сәбәпсе түгел, ә көсәйтергә мөмкин тигән һығымтаға килгән.
Ҡайһы бер онлайн-анекдоттар ысынлап та оксалаттарҙы аутизм йәки вульводиния менән бәйләй, әммә мөмкин булған бәйләнеште тикшергән тикшеренеүҙәр һирәк. Артабан тикшеренеүҙәр үткәрергә кәрәк.
Ҡайһы берәүҙәр оксалаттар күп булған аҙыҡ-түлекте ашау аутизм йәки вульводинияға килтерергә мөмкин тип иҫәпләй, әммә хәҙерге тикшеренеүҙәр был фекерҙәрҙе раҫламай.
Ҡайһы бер яҡлылар түбән оксалат диета, тип әйтә, был’s иң яҡшы кешеләр өсөн ҡотолорға аҙыҡ-түлек бай оксалат, сөнки улар һаулыҡҡа кире йоғонто яһай ала.
Шулай ҙа барыһы ла улай ябай түгел. Был аҙыҡ-түлектең күбеһе файҙалы, уларҙа мөһим антиоксиданттар, клетчатка һәм башҡа туҡлыҡлы матдәләр бар.
Составында оксалаттар булған күп ризыҡтар тәмле һәм файҙалы. Күпселек кеше өсөн уларҙан ҡасыу кәрәкмәй, хатта зыян килтерергә мөмкин.
Һеҙ ашаған ҡайһы бер оксалаттар минералдар менән берләшкәнсе эсәктәрҙәге бактериялар тарафынан тарҡала.
Был бактерияларҙан береһе — Oxalobacterium oxytogenes — ысынында энергия сығанағы булараҡ оксалат ҡуллана. Был организм тарафынан үҙләштерелгән оксалат күләмен һиҙелерлек кәметә (15).
Әммә ҡайһы бер кешеләрҙең эсәктәрендә был бактериялар шул тиклем күп түгел, сөнки антибиотиктар O. formigenes колониялары һанын кәметә (16).
Өҫтәүенә, тикшеренеүҙәр күрһәтеүенсә, ялҡынһыныу эсәк ауырыуҙары менән ауырыған кешеләрҙә бөйөрҙә таштар үҫеш хәүефе юғары (17, 18).
Шулай уҡ, ашҡаҙанды шунтлау операцияһы йәки башҡа процедуралар үткәргән кешеләрҙең һейҙегендә оксалаттың юғары кимәле табылған, улар эсәктәрҙең эшмәкәрлеген үҙгәртә (19).
Был антибиотиктар ҡабул иткән йәки эсәктәрҙең дисфункцияһы кисергән кешеләргә түбән оксалатлы диета күберәк файҙа килтерергә мөмкин тип фаразлай.
Күпселек һау кешеләр оксалаттарға бай аҙыҡ-түлекте проблемаһыҙ ашай ала, әммә эсәктәрҙең эшмәкәрлеге үҙгәргән кешеләргә уларҙы ҡулланыуҙы сикләргә кәрәк булыуы ихтимал.
Оксалаттар бөтә үҫемлектәрҙә лә тиерлек бар, әммә ҡайһы берҙәрендә бик күп, икенселәрендә бик аҙ (20).
Порция күләме төрлөсә булыуы мөмкин, йәғни ҡайһы бер “юғары оксалат” аҙыҡ-түлек, мәҫәлән, цикорий, әгәр порция күләме етерлек бәләкәй булһа, түбән оксалат тип иҫәпләнергә мөмкин. Бында аҙыҡ-түлек исемлеге, улар юғары оксалаттар (50 мг-ҙан ашыу 100-грамм порция) (21, 22, 23, 24, 25):
Үҫемлектәрҙә оксалаттың миҡдары бик юғарынан алып бик түбәнгә тиклем үҙгәрә. Бер порцияла 50 миллиграмдан ашыу оксалат булған аҙыҡ-түлек “юғары оксалат” тип иҫәпләнә.
Бөйөрҙә таштар арҡаһында аҙ оксалатлы рационда ултырған кешеләрҙән, ғәҙәттә, көнөнә 50 миллиграмдан да кәмерәк оксалат ҡулланыуҙы һорайҙар.
Баланслы һәм туҡлыҡлы рационға тәүлегенә 50 мг-нан кәмерәк оксалат булғанда өлгәшергә мөмкин. Кальций шулай уҡ оксалаттарҙы үҙләштереүҙе кәметергә ярҙам итә.
Әммә һау-сәләмәт булырға теләгән һау-сәләмәт кешеләргә туҡлыҡлы матдәләргә бай аҙыҡ-түлектән баш тартыу кәрәкмәй, сөнки уларҙа оксалаттар күп.
Беҙҙең белгестәр һаулыҡты һәм һаулыҡты даими күҙәтә, яңы мәғлүмәттәр сыҡҡан һайын мәҡәләләребеҙҙе яңырта.
Ҡайһы бер ауырыуҙарҙы, шул иҫәптән бөйөрҙәге таштарҙы дауалауҙа түбән оксалатлы рацион ярҙам итер. Был мәҡәләлә түбән оксалатлы диета һәм...
Оксалат — үҫемлектәрҙә һәм кешеләрҙә күпләп осрай торған тәбиғи молекула. Был кеше өсөн мөһим туҡлыҡлы матдә түгел, ә артыҡлыҡ сәбәпсе булыуы мөмкин...
Һыуҙағы кальций оксалатының кристалдары бөйөрҙәге таштарҙың иң таралған сәбәбе булып тора. Ҡайҙан килгәнен, нисек иҫкәртергә һәм бөтөрөргә икәнен асыҡлағыҙ...
Тикшеренеүҙәр күрһәтеүенсә, йомортҡа, йәшелсә, зәйтүн майы кеүек аҙыҡ-түлек GLP-1 кимәлен арттырырға ярҙам итә ала.
Даими күнекмәләр, туҡлыҡлы аҙыҡ-түлек ашау һәм шәкәр һәм алкоголь ҡулланыуҙы кәметергә - был тик бер нисә кәңәш һаҡлау өсөн...
Аҙнаһына 2 литр һәм унан күберәк яһалма тәмләткес ҡулланыу тураһында хәбәр иткән ҡатнашыусыларҙа йөрәк ҡыуышлығы фибрилляцияһы үҫеш хәүефе 20 процентҡа артҡан.
1-се диетаның төп маҡсаты – емеш-еләк, йәшелсә, файҙалы майҙар һәм иген кеүек бөтә аҙыҡ-түлеккә иғтибар йүнәлтергә, эшкәртелмәгән аҙыҡ-түлекте сикләү...